世界エスペラント協会は、月２回「エスペラント」紙を発行していたが、第一次世界大戦が勃発（1914年7月末）して、発行を中断し、世界大会（パリ8/2～）も開催できなかった。
1914年8月～12月は発行中断（目次より）
1915年1月号
下に紹介するのは、Esperanto紙を月１回の発行に変更しての巻頭言。（Googleおまかせ翻訳。ただし、原文は文章も単語も平易なので読みやすくはある。）
書いたのはホドラーであろうか。
読者の皆様へ
今、世界中に多くの苦しみを広げ、希望を託してきた多くの組織を破壊している悲惨な状況は、すべての人々の平和的協力が不可欠である私たちの運動の存続にも、残念な結果をもたらしました。
不断の準備努力の成果であり、これまでで最も輝かしい私たちの力の表明として宣言された第10回大会は、壊滅的な打撃を受けました。私たちの組織のほとんどが活動を中断され、国際通信の不安定さにより、異なる国々の志を同じくする人々の間でこれまで頻繁に行われてきた交流も途絶えてしまいました。
このことから、私たちの運動は今後何年も停滞することになるのでしょうか？
私たちはそうは思いません。
現在の困難にもかかわらず、私たちのエスペラント語が使われ続け、エスペランティストたちが不断の努力とたゆまぬ活動によって築き上げてきたものを守ろうと最善を尽くしていることを嬉しく思います。世界は今、私たちの声に耳を傾けることはないでしょう。世界の思いは、今この時、地球全体に惜しみなく降り注ぐ英雄的行為と苦難に向けられています。しかし、後に武器の声が静まり、人間の理性が再び存在する権利を得た時、世界が私たちの理念に耳を傾け、民族的憎悪の上に翻る私たちの旗印に再び近づいてくれることを期待する権利は私たちにはある。私たちの大義の必要性は以前よりも強く感じられ、現在の出来事が私たちの世代に残す問題、そしてエスペラントを無視できないその解決への関心は、これまで以上に高まるだろう。
それゆえ、私たちは絶望することなく、よりよい未来のために勇敢に備えなければならない。
私たちは、このような状況下において、私たちの協会が有用な役割を果たすことができると考え、戦争による苦しみを軽減することを目指すこの素晴らしい運動に協会も参加できるよう最善を尽くした。特に不幸な時において、協会会員を結びつける連帯感と、それがもたらす相互扶助の義務を忘れてはならない。
-
-
-
- -
-
-
以下の情報は、UEAがエスペラント語を話す人々だけでなく、エスペラント語を話さない人々にとっても、どのように役立つことができるかを示しています。UEAの限られた資源で既に達成された成果を、彼らにも共有していただきます。一方、UEAの代表者の方々には、運営上の様々な点についての説明をここでご覧いただけます。戦時中も、私たちは闘わなければなりません。つまり、不利な状況に対して精力的に自衛し、可能な限り通常通りの業務運営を行うことで、現在の組織と私たちの資源が最も深刻な災害にも耐えられることを証明しなければなりません。
UEA中央事務局は、同胞同士のつながりを維持し、エスペラントが現在提供できる様々なサービスを組織するために、あらゆる方法で努力します。しかし、そのためには皆様のご協力とご支援が必要です。会員の皆様には、私たちの任務の有用性と、エスペラントを国際的な中核として維持する必要性を理解していただき、引き続きご愛顧を賜りますようお願い申し上げます。こうして、戦時中は有益な活動を行い、戦後は新たな活力ある活動を準備することができました。
-
-
-
- -
-
-
戦時中、エスペラントは発行を中断せざるを得ませんでした。UEA本部職員の削減、交戦国との郵便事情の悪化（特に戦時初期）、国内の動員、そして容易に理解できる経済的な理由により、この決定に至りました。現在、私たちは復刊を決定しましたが、状況が改善するまでは月1号のみの発行とさせていただきます。ページ数は状況に応じて決定いたします。購読者の皆様には引き続きご愛顧を賜り、早期に通常の形態と範囲で新聞を発行できるようご支援いただければ幸いです。この困難な時期に私たちの機関紙が存続できるのは、皆様のご支援にかかっています。
エスペラント。
ちなみに原文はこちら（PDF）
https://ia801403.us.archive.org/10/items/Esperanto-UEA_1915_n173_jan5/Esperanto-UEA_1915_n173_jan5.pdfAl niaj legantoj
La teruraj cirkonstancoj, kiuj nun dissemas tra la mondo tiom da suferoj kaj detruas tiom da esperpromesaj institucioj, ankaŭ havis bedaŭrindajn konsekvencojn por la vivo de nia movado, al kiu tiel necesa estas paca kunlaborado inter ĉiuj popoloj.
La Deka Kongreso, frukto de senlacaj preparaj klopodoj, kiu anonciĝis kiel la plej brila ĝisnuna manifestado de nia forto, estis neniigita. La vivo de niaj plimultaj organizaĵoj estis interrompita kaj, pro la necerteco de la internaciaj komunikoj, la tiel oftaj rilatoj inter diverslandaj samideanoj estis haltigitaj.
Ĉu el tio ni devas konkludi, ke nia movado estos malhelpata por multaj jaroj?
Tia ne estas nia impreso.
Malgraŭ la nunaj malfacilaĵoj ni kun ĝojo konstatas, ke nia Esperanto daŭrigas esti uzata, ke la Esperantistoj laŭeble penas konservi tion, kio estis akirita dank'al peniga laborado kaj nelacigebla agado. Sendube la mondo nun ne aŭdos nian voĉon. Ĝia penso direktiĝas al la heroaĵoj kaj suferegoj, kiujn tiu ĉi tempo malavare disĵetas super la tuta terglobo. Sed ni rajtas esperi, ke poste, kiam silentiĝos la voĉo de la armiloj kaj ree havos ekzistrajton la homa prudento, la mondo atentos nian ideon kaj alproksimiĝos al nia standardo denove flirtanta super la naciaj malamoj. Pli forte ol antaŭe sin trudos la neceseco de nia afero, kaj pli vigla ol iam estos la intereso al la problemoj, kiujn postelasas al nia generacio la nunaj okazantaĵoj, kaj je kies solvo esperanto ne povas esti flankelasata.
Ni do ne devas malesperi, sed pli bonan estontecon kuraĝe prepari.
Ni opiniis, ke en ĉi tiuj cirkonstancoj nia Asocio povas plenumi utilan rolon, kaj ni faris la eblon por ke ĝi ankaŭ partoprenu en la impona movado, kiu celas malpliakrigi la suferojn kaŭzitajn de la milito. Ni ne volas, ni ne devas forgesi, precipe en la malfeliĉo, la solidarecon, kiu ligas la membrojn de nia Asocio, kaj la devojn de reciproka helpado, kiujn ĝi trudas.
-----
La subaj informoj montros kiamaneire UEA povas nun utili ne sole al la esperantista, sed ankaŭ al la neesperantista publiko. Ili konigas tion, kio jam estis farita laŭ niaj modestaj rimedoj. Aliparte la reprezentantoj de UEA trovos ĉi tie klarigojn pri diversaj administraj punktoj. Dum la milito ankaŭ ni militu, tio estas ni energie defendu nin kontraŭ la malfavoraj cirkonstancoj kaj per kiel eble ple regula funkciigo de nia afero ni pruvu, ke la nuna organizo kaj niaj rimedoj povas rezisti eĉ al la plej gravaj malfeliĉoj.
La Centra oficejo de UEA klopodos ĉiumaniere konservi la ligilojn inter niaj samideanoj kaj aranĝi la diversajn servojn, kiujn Esperanto povas fari en la nuna tempo. Sed por tio ĝi bezonas ĉies kunlaboradon kaj helpadon. Ni esperas, ke niaj membroj, komprenante la utilecon de nia tasko kaj la necesecon konservi internacian centran foluson de Esperanismo, resots al ni fidelaj kaj tiamaniere permesos al ni plenumi utilan laboron dum la milito kaj pretigi viglan novan agadon post la milito.
-----
Dum la milito Esperanto estis devigita interrompi sian aperadon. La malplimultiĝo de la ofocistoj ĉe la sidejo de UEA, la malfacilaj poŝtrilatoj kun la militantaj landoj, precipe en la komenco, la mobilizo en nia lando, kaj ekonomiaj kaŭzoj facile kompreneblaj, trudis tiun decidon. Ni nun decidis ĝin reaperigi, sed ĝis pliboniĝo de la situacio ni eldonos nur unu kajeron monate. La nombro de la paĝoj dependos de la cirkonstancoj. Ni esperas, ke la abonantoj restos al ni fidelaj kaj per tio permesos al ni baldaŭ eldoni la gazeton en ĝia kutima formo kaj amplekso. De ilia helpado dependas la ekzisto de nia organo dum tiu malfacila periodo.
Esperanto
