基礎単語： Fermi 閉ざす・閉める

開くはオープンで閉じるはクローズ。ドイツ語では offen と schließen オッフェンとシュリーセン。（なんかoefnenだと思い込んでいた）

エスペラントではだが、フェルミである。フェルミ fermi が「開ける」かと思えば、「閉める」「閉ざす」で、「開ける」は「逆閉める」mal/fermi という派生語になっている。よく間違える。開ける閉めるで言えば、まずは「開ける」だろうに、と思うのだ。

語源辞典で調べてみると、fermi の語源はフランス語にあるという。

fermi^F. F fermer ← L firmus «firma». ... ⇒ firma.

https://konciza-etimologia-vortaro.github.io/#fermi

Gemini によると（未点検）

この語の根本をたどると、ラテン語の firmus（しっかりした、堅固な、確定した）という形容詞に行き着きます。英語の firm（会社、堅い）や confirm（確認する）の仲間です。

• 「（バラバラにならないように）しっかり固定する、閉じ込める」
  　↓
• 「（ドアなどを）閉める」

という風に、歴史の中で意味が変化してフランス語の fermer になり、それがエスペラントの fermi へと受け継がれました。

バリエーション / Varioj

英作文をたくさんやっている人や、そもそも語学ができるという人には、なんということもない話。
英語やエスペラントにしやすい日本語文に変えるということと、たくさんの英語やエスペラントの文型を良く読んで知っているということが、大事なのでしょう。言いたいことを外国語で表現するには。


Mi subite havis demandon, mi ne vidas dendadi semojn de tulipo aux lilio. Mi demandis al AI pri tio. Mi estis klarigita pri tio.

チューリップやユリの種が売っていない理由は、種から育てると花が咲くまでチューリップは5から7年、ユリは数年かかるから だそうですよ。知らなかった。

https://x.com/Blanka_Meduzo/status/2053770056249864703

---

以下は、Google Translate や AI が訳したものをエスペラントでソートし、その日本語訳を Googel Translate に示させたもの。

1) La kialo de tio, ke oni ne vendas tulipajn kaj liliajn semojn estas, ke por kreskigi ilin el semoj necesas 5-7 jaroj por ke tulipoj ekfloru, kaj pluraj jaroj por ke lilioj ekfloru.	チューリップやユリの種が販売されていない理由は、種から育てると、チューリップは開花までに5～7年、ユリは開花までに数年かかるためです。
2) La kialo, kial oni ne vendas semojn de tulipoj kaj lilioj, estas tio, ke plantoj kreskigitaj el semoj bezonas multajn jarojn antaux ol ekflori --- cxirkaux kvin gxis sep jarojn por tulipoj kaj kelkajn jarojn por lilioj.	チューリップやユリの種が販売されていない理由は、種から育てた植物が花を咲かせるまでに何年もかかるからである。チューリップの場合は約5～7年、ユリの場合は数年かかる。
3) La kialo, kial oni ne vendas tulipajn kaj liliajn semojn estas, ke kreskigi ilin el semoj postulas tre longan tempon. Por tulipoj necesas 5-7 jaroj, kaj por lilioj pluraj jaroj.	チューリップやユリの種が販売されていない理由は、種から育てるのに非常に長い時間がかかるためです。チューリップの場合は5～7年、ユリの場合は数年かかります。
4) La kialo, kial tulipaj kaj liliaj semoj ne estas vendataj, estas cxar necesas 5 gxis 7 jarojn por tulipoj kaj pluraj jaroj por lilioj flori kiam kreskigitaj el semoj.	チューリップやユリの種が売っていない理由は、種から育てると花が咲くまでチューリップは5から7年、ユリは数年かかるから だそうですよ。
5) La kialo, pro kiu oni ne vendas semojn de tulipoj kaj lilioj, estas tio, ke necesas multaj jaroj antaux ol ili ekfloras.	チューリップやユリの種が販売されていない理由は、開花するまでに何年もかかるからである。
6) Lauxdire oni ne vendas semojn de tulipoj kaj lilioj, cxar, se oni kreskigas ilin el semoj, necesas kvin gxis sep jaroj por ke tulipoj ekfloru, kaj kelkaj jaroj por lilioj.	チューリップやユリの種は販売していないと言われている。なぜなら、種から育てると、チューリップは開花するまでに5年から7年、ユリは数年かかるからだ。
7) Mi estas sciigita la kialon, kial tulipaj kaj liliaj semoj ne vendigxas, estas cxar necesas 5 - 7 jaroj por tulipoj kaj pluraj jaroj por lilioj por flori kiam kreskigitaj el semoj.	チューリップやユリの種が販売されていない理由は、種から育てた場合、チューリップは開花するまでに5～7年、ユリは開花するまでに数年かかるからだと聞きました。
8) Oni diras, ke semoj de tulipoj kaj lilioj ne estas vendataj, cxar florado okazas nur post longa tempo: cxe tulipoj post kvin gxis sep jaroj, kaj cxe lilioj post kelkaj jaroj.	チューリップやユリの種が販売されないのは、開花するまでに長い年月がかかるからだと言われている。チューリップは5年から7年、ユリは数年かかる。
9) Oni diras, ke semoj de tulipoj kaj lilioj ne estas vendataj, cxar necesas 5 gxis 7 jaroj por tulipoj kaj pluraj jaroj por lilioj, gxis ili ekfloras.	チューリップやユリの種が販売されていないのは、チューリップは開花するまでに5年から7年、ユリは数年かかるためだと言われている。
10) Oni diras, ke tulipaj kaj liliaj semoj ne estas vendataj, cxar kreskigi ilin el semoj postulas 5-7 jarojn por tulipoj kaj plurajn jarojn por lilioj gxis ili ekfloras.	チューリップやユリの種が販売されていないのは、種から育てると、チューリップは5～7年、ユリは数年かかってようやく花を咲かせるからだと言われている。
11) Oni diras, ke tulipaj kaj liliaj semoj ne estas vendataj, cxar kreskigi ilin el semoj postulas longan tempon. Oni diras, ke tulipoj bezonas 5-7 jarojn kaj lilioj plurajn jarojn por ekflori.	チューリップやユリの種は、種から育てるのに時間がかかるため、販売されていないと言われています。チューリップは開花するまでに5～7年、ユリは数年かかると言われています。
12) Oni malofte vendas semojn de tulipoj aux lilioj, cxar necesas tro multaj jaroj por ilia ekfloro: kvin gxis sep jaroj por tulipoj, kaj pluraj por lilioj.	チューリップやユリの種は、開花するまでに非常に長い年月がかかるため、めったに販売されない。チューリップの場合は5年から7年、ユリの場合は数年かかる。
13) Oni malofte vendas tulipajn kaj liliajn semojn, cxar kreskigi tiujn florojn el semoj postulas jarojn: por tulipoj 5-7, por lilioj plurajn, antaux ol ili ekfloras.	チューリップやユリの種はめったに販売されない。なぜなら、これらの花を種から育てて開花させるには、チューリップの場合は5～7年、ユリの場合は数年かかるからだ。
14) Oni ne vendas semojn de tulipoj kaj lilioj, cxar necesas longa tempo antaux ol ili floras.	チューリップやユリの種は、開花までに長い時間がかかるため、販売されていません。
15) Tulipaj kaj liliaj semoj malofte estas vendataj, cxar plantoj kreskigitaj el semoj bezonas 5-7 jarojn por tulipoj kaj plurajn jarojn por lilioj antaux ol ili ekfloras.	チューリップやユリの種はめったに販売されない。なぜなら、種から育てた植物は、チューリップの場合は開花までに5～7年、ユリの場合は数年かかるからである。
16) Tulipaj kaj liliaj semoj malofte estas vendataj, cxar plantoj kreskigitaj el semoj bezonas tre longan tempon por ekflori: tulipoj 5-7 jarojn, kaj lilioj plurajn jarojn.	チューリップやユリの種はめったに販売されない。なぜなら、種から育てた植物は開花するまでに非常に長い時間がかかるからだ。チューリップは5～7年、ユリは数年かかる。
17) Tulipaj kaj liliaj semoj malofte estas vendataj. La kialo estas simpla: plantoj kreskigitaj el semoj bezonas tre longan tempon por ekflori. Tulipoj postulas 5-7 jarojn, dum lilioj bezonas plurajn jarojn antaux ol ili ekfloras.	チューリップやユリの種はめったに販売されない。理由は単純だ。種から育てた植物は開花するまでに非常に長い時間がかかるからだ。チューリップは5～7年、ユリは数年かかる。
18) Tulipaj kaj liliaj semoj malofte estas vendataj. Tio estas cxar plantoj kreskigitaj el semoj bezonas 5-7 jarojn por ke tulipoj ekfloru, kaj plurajn jarojn por ke lilioj ekfloru.	チューリップやユリの種はめったに販売されない。これは、種から育てた植物は、チューリップが開花するまでに5～7年、ユリが開花するまでに数年かかるためである。
19) Tulipajn kaj liliajn semojn oni apenaux trovas en vendejoj, cxar la vojo de semo gxis floro estas longa kaj pacienco-postula: tulipoj bezonas kvin gxis sep jarojn por malfermi sian unuan floron, kaj lilioj ankoraux plurajn jarojn por atingi sian brilon.	チューリップやユリの種は、種から花が咲くまでの道のりが長く、忍耐が必要なため、店頭で見かけることはめったにありません。チューリップは最初の花を咲かせるまでに5年から7年かかり、ユリは満開になるまでさらに数年を要します。
20) Tulipajn kaj liliajn semojn oni ne vendas, cxar el semoj ili floras nur post multaj jaroj.	チューリップやユリの種は販売されていません。なぜなら、種から育てると何年も経ってからでないと花が咲かないからです。
21) Tulipajn kaj liliajn semojn oni preskaux ne vendas, cxar el semoj ili bezonas jarojn por ekflori --- tulipoj 5-7, lilioj plurajn.	チューリップやユリの種は、種から花を咲かせるまでに何年もかかるため、ほとんど販売されていません。チューリップは5～7年、ユリは数年かかります。

① 主題提示型（話の始め方）

A. kialo 型	1 2 3 4 5
B. oni diras / laŭdire 型 6 8 9 10 11
C. 単純叙述型	12 13 14 15 v16 20 21
D. 説明展開型	17 18
E. 文芸描写型	19

② 主語の選択

A. oni
B. semoj
C. kialo
D. plantoj / tulipoj

③ 原因説明の核

A. necesas jaroj 時間必要型。
B. postulas longan tempon 要求型。
C. bezonas jarojn 必要型。
D. florado okazas nur post 出来事中心。

④ 「何を育てるか」

A. kreskigi ilin el semoj
B. plantoj kreskigitaj el semoj
C. el semoj ili floras ...

⑤ 開花の表現

A. ekflori
B. flori
C. malfermi sian unuan floron

⑥ 情報構造

A. 一文完結	1 2 4 6 8 ...
B. 二文説明	11 17 18
C. コロン列挙	8 12 16

⑦ 文体レベル

A. 会話的	6 14 20
B. 説明文的	2 5 8 15
C. 条理的・論説的	1 3 4
D. 文芸的	19

供述

供述と訳される英語に statement というのがあり、それは aserto、deklaro、diro、が英エス辞書に載っている。atesto は載っていない。また和英辞書によれば「供述」に相当する英語には testimony もあるようだ。ただし、この「供述」は、特に法廷・宣誓下の証言をいうので、取り調べ、拘禁、尋問、強要された自白などを含めるのは難しいという。testimony を英エス辞書で調べれば atesto となっている。

拷問禁止条約における「供述」は statement が英文で使われており、こういう法廷外での供述を含む広い意味での「供述」には、statement に対応して、deklaro がふさわしいのだ、とAIは言う。

以下、PIVによる。

atest/i {他}

1. （人が）自分の経験に基づいて事実が真実であると保証する、確約する。
2. {法}（人が）見た者または聞いた者として、法廷で主張や事実を確認または否定する。
3. (物や事が) 何かの印や証拠であること

atesto

1. 証言する人の行動、言葉、または文書
2. 何かの証拠、証明
3. 責任ある人物が何かを証言するための文書

aserti

{他} 何かが真実であるという意見を断固として表明する

aserto

真実として提示されている、意見表明

deklari {他}

1. 公式に、公に、正式に発表する
2. 誰かがそのような人物であることを厳粛に宣言する
3. {法} この発表が権利、義務、または法的関係を創出、変更、または無効にすることを認識した上で、口頭または書面で発表する。
4. {遊} 一部のカードゲームにおいて、手札に特定のカードを持っていること、または何点かで勝利するつもりであることを他のプレイヤーに発表する。☞ 発表する、発言する。
5. {経} 課税対象品を所有していることを関係行政機関に通知する。

deklaro

1. 宣言行為とその結果（宣言された内容）
2. {ｺﾝ} ソース言語プログラム内の文で、コンパイラに何らかの情報（例えば変数名や型など）を伝えるが、それ自体は翻訳されない文。

調査します！

調査する、と訳せる語には幾つかある。
enketi, sondi, eslplori, studi, その他、analizi, cenzori, inspekti, kontroli, intervjui, nombri, (censi) なども調査すると訳される場合がある。
studi はなんとなく研究的な調査というか、研究の言い換えだと考えるとして、enketi と esplori はよく迷う。sondi は調査するというより測るというイメージがあるが、世論調査などは opinisondo という。
恒例に従い、PIVで調べてみる（こういうときは、sercxi, kontroli, konsulti を使うのだろう。今回は konsulti が適当か。esplori の用例もあるようである。）

---

Sondi

sondi {他}

1. 専用の装置を用いて、物の深さを測定 mezuri する。
2. 土壌や空気の組成を調査する esplori ために、専用の装置を使用する。
3. 計測装置（sondilo バルン・カテーテルのようなものも含む？）を用いて様々な臓器や自然経路を調査・探索する esplori または拡張する

https://vortaro.net/#sondi_kd

Enketi

enketo

1. 法的もしくは公的な調査（捜査？）
2. なんらかの出来事や意見についての体系的な（方法の定められた）調査。（アンケート？）

enketi {他} enketo をすること。

https://vortaro.net/#enketi_kd

Esplori

esplori {他}

1. 未知のものを発見するため、またはあるいは隠されたものを発見するため、全体を通してよく見る。
2. 知られていないものや未知のものを発見しようと努力する
3. 何か隠されたものを見つけるために、注意深く検討する
4. 未知のものの発見のために科学的、系統的に、また繰り返し対象やテーマ、知的領域を調査する（ekzameni）
5. 欠陥（損害・損失・被害・キズ）を見つけたり、特定したりするために特別の手順や道具で観察する
6. 事案を判断できるようにするために必要な尋問（調査） pridemando や捜査 enketo を行う:

https://vortaro.net/#esplori_kd

エクスプローラー explorer が探査機とか調査船とか探検者という意味だったと思うので、esplori もそういう気持ちでよいのだろうか。よいのだろうな。

Proced/o （と Procedur/o）と Proces/o （と Procez/o）

裁判に関する英単語で、procedure （訴訟手続）というのがあるが、そのエスペラント訳は procedo なのか、proceso なのか。はたまた、proceduro であろうか。
PIVで調べてみると、結論的にはどれもアリだが、語義の掲載順からすると proceso の方がよろしかろう。
AIで英単語 procedure をエスペラントにしてみると、proceduro という訳が当てられることが多いようだ（個人的印象）。NUN-Vortoj訳の日本国憲法ではどうなっているか、単語調べのあとに書いておいた。
脱社会的 procezo → 技術的 procedo → proceduro → 法社会的 proceso という傾斜があって、proceduro は両義的であるように読める。また綴りが似た言葉に、procesio や procesoro などがある。

---

Procedo

procedi {自} 何かを有効たらしめるために特定の手段を用いる。
procedo

1. 一定の結果に到達するために適用されることになっている行動方法で、特に製造、印刷、撮影などにおいて採用される作業方法
2. proceso に同じ

https://vortaro.net/#procedi_kd

Proceduro

proceduro

1. 方法であって、そのなかで慣習、法令、規則、または法律に適合するように物事が処理される
2. コンパイラプログラムの一部で、基本的なタスクを実行した後、呼び出し元のメインプログラムに制御を戻す部分。

proceduri (kontraux) {自} 手続きを取る・手続きに従うこと

https://vortaro.net/#proceduro_kd

Proceso

① proceso

1. 法的な事案、法廷に持ち込まれたもの
2. procezoに同じ

procesi (kontraux; pri; -e) {自} 起訴する　（他動詞ではないのね）

https://vortaro.net/#proceso_kd

Procezo

procezo （プロセス。）一連の現象が展開し、全体像として捉えられ、段階的な進行と最終結果に至る。

https://vortaro.net/#procezo_kd

---

NUN-Vortoj訳日本国憲法より

予め要約しておけば、次のようになる。

• proceduro → 具体的・制度的な「手続」
• proceso / procesi → 「裁判」「訴追」といった司法プロセス全体

第三十一条　何人も、法律の定める手続によらなければ、その生命若しくは自由を奪はれ、又はその他の刑罰を科せられない。	Artikolo 31 Neniu estu senigita je sia vivo aux libereco nek estu kriminale punita, krom laux la proceduro difinita de legxo.
第三十七条　すべて刑事事件においては、被告人は、公平な裁判所の迅速な公開裁判を受ける権利を有する。	Artikolo 37 (1) En cxiuj kriminalaj kazoj la akuzito havas la rajton je rapida kaj publika proceso fare de senpartia tribunalo.
第三十七条　２　刑事被告人は、すべての証人に対して審問する機会を充分に与へられ、又、公費で自己のために強制的手続により証人を求める権利を有する。	(2) La akuzito estas provizita per plena sxanco pridemandi cxiujn atestantojn, kaj havas la rajton akiri por si atestantojn per deviga proceduro je publika kosto.
第五十八条　２　両議院は、各〃その会議その他の手続及び内部の規律に関する規則を定め、又、院内の秩序をみだした議員を懲罰することができる。但し、議員を除名するには、出席議員の三分の二以上の多数による議決を必要とする。	(2) Cxiu Cxambro povas difini siajn regulojn pri kunsidoj kaj aliaj proceduroj kaj pri la interna disciplino, kaj povas puni siajn membrojn pro nedeca konduto. Tamen, por eksigi membron necesas decido de la plimulto de almenaux du trionoj de la cxeestantaj membroj.
第六十四条　国会は、罷免の訴追を受けた裁判官を裁判するため、両議院の議員で組織する弾劾裁判所を設ける。	Artikolo 64 (1) La Parlamento instalas akuzan tribunalon konsistantan el membroj de la du Cxambroj por jugxi la jugxistojn, kontraux kiuj proceso por eksigo estas iniciatita.
第七十五条　国務大臣は、その在任中、内閣総理大臣の同意がなければ、訴追されない。但し、これがため、訴追の権利は害されない。	Artikolo 75 Sxtatministroj, dum sia mandato, ne estu submetitaj al proceso sen la konsento de la Cxefministro. Tamen, la rajto procesi ne estas difektita pro tio.
第七十七条　最高裁判所は、訴訟に関する手続、弁護士、裁判所の内部規律及び司法事務処理に関する事項について、規則を定める権限を有する。	Artikolo 77 (1) La Plej Supera Tribunalo havas la povon difini la regulojn pri la proceduroj de procesoj, pri la advokatoj, pri la interna disciplino de la tribunaloj kaj pri la administrado de jugxaj aferoj.
第百条　２　この憲法を施行するために必要な法律の制定、参議院議員の選挙及び国会召集の手続並びにこの憲法を施行するために必要な準備手続は、前項の期日よりも前に、これを行ふことができる。	(2) La farado de legxoj necesaj por la ekvalido de cxi tiu Konstitucio, la elekto de membroj de la Cxambro de Konsilantoj kaj la proceduro por kunvoki la Parlamenton, kaj ankaux aliaj preparaj proceduroj necesaj por la ekvalido de cxi tiu Konstitucio, povas esti plenumitaj antaux la tago menciita en la antauxa paragrafo.

> 脱社会的 procezo → 技術的 procedo → proceduro → 法社会的 proceso という傾斜

とてもいいまとめだと思います。特徴的な訳語だけ取り出すと、

① procezo 進展
② procedo 工程
③ proceduro 手続
④ proceso 訴訟

となるでしょうか。古くは④が①の意味で、②が④の意味で使われたことも… https://t.co/35pQX4t6Pz

— 日本エスペラント協会 Japana Esperanto-Instituto (@jeiofic) 2026年5月6日

特徴的な訳語だけ取り出すと、

① procezo 進展
② procedo 工程
③ proceduro 手続
④ proceso 訴訟

となるでしょうか。古くは④が①の意味で、②が④の意味で使われたことも…

https://x.com/jeiofic/status/2051907644760391701

アザース！

TUYÊN-NGÔN ĐỘC-LẬP của nước Việt-Nam Dân-chủ Cộng-hòa / ベトナム民主共和国の独立宣言 / DEKLARO DE SENDEPENDECO de la Demokratia Respubliko Vjetnamio

ベトナム独立宣言（1945年）のエスペラント版を探したのだが、見つけられなかった。
私はベトナム語は全くわからない。ローマ字を見て、ベトナム語の一部には漢語が使われているという印象を持ったくらいである。
なので、英語版をもとにエスペラントに訳そうとしたのだが、言い回しがどうもベトナム語とは異なる。日本国憲法の英語版も日本国憲法の言い回しとはかなり異なる部分が多い。
そこで、AIも利用しながら、ベトナム語の直訳風（であるらしい）のエスペラント訳を試みた。直訳風であるから、エスペラント文としては、違和感のある箇所もある。ついでに日本語訳も直訳風にしてみた。ベトナム語は全くわからないので、複数のAIに尋ねながら進めた。


Mi sercxis interrete La Deklaron de sendependeco de Vjetnamio, sed mi ne trovis gxin.
Mi tute ne scipovas la vjetnaman lingvon. Mi nur supozas, ke la vjetnaman havas iamajn cxinajn vortojn laux la ramaj literoj vjetnamaj.
Do, mi vidis la anglan version, sed mi dubis, ke frazoj ne estas samaj inter la vjetnama kaj la angla. Same je la Japana Konstitucio, la frazoj ne samas parte inter la japana lingvo kaj la angla.
Tial mi tradukis la Vjetnaman Deklaron uzante plurajn AI-ojn en Esperanton de la vjetnama lauxvorte.

---

(ベトナム語・エスペラント対訳はこちら) / La vjetnama kaj Esperanto estas jene

TUYÊN-NGÔN ĐỘC-LẬP của nước Việt-Nam Dân-chủ Cộng-hòa

ベトナム民主共和国の独立宣言

DEKLARO DE SENDEPENDECO de la Demokratia Respubliko Vjetnamio

ベトナム民主共和国の独立宣言	DEKLARO DE SENDEPENDECO de la Demokratia Respubliko Vjetnamio
おお、全国の同胞よ、	Ho, samlandanoj de la tuta lando,
一切の人間は皆、平等の権利を有して生まれる。	Ĉiuj homoj estas naskitaj havante egalan rajton (rajton de bin-dang).
造化（創造主）は彼らに、何人も侵すことのできない諸権利を賦与した。	La naturo dotis ilin per certaj neforigeblaj rajtoj;
これら諸権利の中には、生存権、自由の権利、および幸福を謀求する権利がある。	inter tiuj rajtoj, estas la rajto al vivo, la rajto al libereco (tu-zo) kaj la rajto al serĉado de feliĉo (han-fuk).
この不朽の語は、1776年のアメリカ独立宣言の中にある。	Tiu senmorta parolo estas en la Deklaro de Sendependeco de jaro 1776 de Usono.
この大義を広げれば、この句の意する所は、（次の通りである、すなわち）	Vastigante la sencon, tiu frazo havas la signifon jenan:
世界の一切の民族は皆、平等に生まれる。	ĉiuj nacioj en la mondo estas naskitaj egalaj,
いずれの民族もまた、生存の権利、幸福の権利、および自由の権利を有している。	ĉiu nacio havas ankaŭ la rajton vivi, la rajton al solida feliĉo (sung-zuong) kaj la rajton al libereco.
1791年のフランス革命の人権及び市民権の宣言もまた言う：	La Deklaro de Homaj Rajtoj kaj Civitanaj Rajtoj de la Franca Revolucio de la jaro 1791 ankaŭ diras:
人は自由にして、かつ、権利に於いて平等に生まれる。	Homoj estas naskitaj liberaj kaj egalaj pri rajtoj;
そして常に権利に於いては自由にして且つ平等であるべきである。	kaj devas ĉiam resti liberaj kaj egalaj pri rajtoj.
しかしながら、80有余年来、フランス植民主義者の一党は、自由・平等・博愛の旗を利用し、	Tamen dum pli ol 80 jaroj, la francaj koloniistoj, utiligante la standardon de libereco, egaleco kaj frateco,
来たりて我が国を侵奪し、我が同胞を圧迫した。	venis por rabi nian landon kaj subpremi nian popolon.
その所業は、人道および正義に全く相反するものである。	Iliaj agoj tute kontraŭas humanecon kaj justecon.
政治に関して、彼らは絶対に、我が人民に一切の自由・民主を与えなかった。	Pri politiko, ili absolute ne donas al nia popolo eĉ iom da libereco kaj demokratio.
彼らは野蛮な法律を施行した。	Ili plenumas barbarajn leĝojn.
彼らは（我が国の）中・南・北（部）に三つの異なる制度を設立し、我が国家の統一を阻害し、我が民族の団結を阻害した。	Ili starigas tri malsamajn sistemojn en la centra, suda kaj norda regionoj, por malhelpi la unuiĝon de nia lando kaj malhelpi la kunigon de nia popolo.
彼らは学校よりも多くの監獄を設立した。	Ili konstruis malliberejojn pli multajn ol lernejojn.
彼らは我が愛国の士を仮借なく斬殺した。	Ili senindulge mortigis niajn patriotojn.
彼らは我が人民の蜂起を血の海の中に沈めた。	Ili dronigis niajn ribelojn en sangomaro.
彼らは言論を束縛し、愚民政策を施行した。	Ili enkatenigis la publikan opinion kaj aplikis la politikon de stultigo de la popolo.
彼らはアヘンとアルコールを用い、我が民族を衰弱させた。	Ili uzis opion kaj alkoholon por degenerigi nian popolon.
経済に関して、彼らは我が人民を骨髄に至るまで搾取し、我が人民を貧困欠乏に至らしめ、我が国家を荒廃・蕭条（寂れ果てた様子）たらしめた。	Pri ekonomio, ili eksploatis nian popolon ĝis la ostmedolo, igante nian popolon malriĉa kaj senhava, kaj nian landon ruinigita kaj dezerta.
彼らは田地、鉱山、資源を悉く掠奪した。	Ili rabe prenis kampojn kaj terojn, minojn kaj krudmaterialojn.
彼らは紙幣の発行、輸出および輸入を独占した。	Ili tenis la monopolon pri presado de monbiletoj, eksporto kaj importo.
彼らは数百もの不合理な税を課し、我が人民、殊に農民と商人を貧困に陥れた。	Ili starigis centojn da senraciaj impostoj, igante nian popolon, precipe kamparanojn kaj komercistojn, mizerega.
彼らは我が国の資本家が頭を擡（もた）げるを許さず。	Ili ne permesis al niaj kapitalistoj levi la kapon.
彼らは我が国の労働者を至極残忍に搾取した。	Ili ekspluatis niajn laboristojn tre kruele.
1940年の秋、日本ファシストは連合諸国を攻撃するため、拠点を拡張すべくインドシナに侵入した。然るにフランス植民主義者の一党は、膝を屈して投降し、我が国の門を開いて日本を迎え入れてしまった。	En la aŭtuno de 1940, kiam la japana faŝismo invadis Hindoĉinion por vastigi bazojn kaj ataki la Aliancanojn, la francaj koloniistoj genuis kaj kapitulacis, kaj malfermis la pordon de nia lando kaj enlasis Japanion.
これ以来、我が人民はフランスと日本という二重の桎梏を被ることとなった。	De tiam nia popolo suferis sub duobla kateno: de Francio kaj de Japanio.
これ以来、我が人民はますます苦しみ、貧窮した。	De tiam nia popolo fariĝis eĉ pli mizera kaj malriĉa.
結果、前年の末より当年の初めに至るまで、クアンチよりバッキ（北圻）に至るまで、二百万有余の同胞が餓死した。	Rezulte, de la fino de la pasinta jaro ĝis la komenco de ĉi tiu jaro, de Quang Tri ĝis Bak-Ki, pli ol du milionoj da niaj samlandanoj mortis pro malsato.
この年三月九日、日本軍はフランス軍の武装を解除した。	La 9-an de marto ĉi-jare, la japana armeo senarmigis la francan armeon.
フランス植民主義者の一党は、或いは逃亡し、或いは投降した。	La kliko de francaj koloniistoj aŭ forkuris aŭ kapitulacis.
このように、彼ら（フランス植民主義者）は我が国を保護する能力がないのみならず、反対に、五年の間に我が国を二度も日本に売り渡したのである。	Tiel, ili ne nur ne povis protekti nin, sed male, dum kvin jaroj, ili dufoje forvendis nian landon al Japanio.
三月九日以前、ベトミン〔ベトナム独立同盟会〕は幾度となくフランス人に日本に対抗するための連盟を呼びかけた。	Antaŭ la 9-a de marto, multfoje Viet Minh alvokis la francojn por alianciĝi kontraŭ Japanio.
しかしフランス植民主義者の一党は、これに応答せず、却って仮借なくベトミンを弾圧を強化した。	La francaj koloniistoj ne respondis, sed male senindulge subpremis Viet Minh eĉ pli.
甚だしきは、敗走するに至っても、彼らは冷酷無情にもイエンバイおよびカオバンの政治犯を皆殺しにしてしまった。	Eĉ kiam ili fuĝis post malvenko, ili kruele mortigis ĉiujn restintajn politikajn kaptitojn en Yen Bai kaj Cao Bang.
そうではあっても、フランス人に対し、我が同胞は依然として寛容かつ人道の態度を保持した。	Malgraŭ tio, al la francoj, niaj samlandanoj daŭre konservis sintenon de toleremo kaj humaneco.
三月九日の変動の後、ベトミンは多くのフランス人が国境を越えて逃亡するのを助け、また多くのフランス人を日本の監獄より救出し、彼らの生命財産を保護した。	Post la okazaĵoj de la 9-a de marto, Viet Minh helpis multajn francojn fuĝi trans la landlimon kaj ankaŭ savis multajn el la japanaj malliberejoj kaj protektis iliajn vivojn kaj havaĵojn.
事実は、1940年秋より、我が国は既に日本の植民地となり、最早フランスの植民地ではなかった。	La vero estas, ke ekde la aŭtuno de 1940, nia lando jam fariĝis kolonio de Japanio kaj ne plu estis kolonio de Francio.
日本が連合国に投降した時、我が全国の人民は蜂起して政権を奪取し、ベトナム民主共和国を樹立した。	Kiam Japanio kapitulacis al la Aliancanoj, la popolo de nia tuta lando leviĝis kaj transprenis la povon kaj fondis la Demokratian Respublikon de Vjetnamio.
事実は、我が人民はベトナムを日本の手より奪還したのであって、フランスの手からではなかった。（これが事実だ。）	La vero estas, ke nia popolo reprenis Vjetnamion el la manoj de Japanio, kaj neniel el la manoj de Francio.
フランスは逃亡し、日本は投降し、バオ・ダイ王（グェン王朝の最後の皇帝）は退位した。	Francio forkuris, Japanio kapitulacis, la reĝo Bao Dai abdikis.
我が人民は、ほぼ一世紀にわたる植民地の桎梏を打破し、独立せるベトナムを建設した。	Nia popolo renversis la koloniajn katenojn de preskaŭ unu jarcento kaj konstruis sendependan Vjetnamion.
我が人民は、また数十世紀にわたる君主制度を打破し、民主共和国を樹立した。	Nia popolo ankaŭ renversis la monarkian reĝimon de kelkdek jarcentoj kaj starigis la Demokratian Respublikon.
それゆえ、新たなるベトナムの臨時政府たる我らは、全ベトナム人民を代表し、フランスとの植民地関係を断固として脱離し、フランスがベトナムに関して締結した一切の条約を廃棄し、ベトナムの地におけるフランスの一切の特権を廃棄することを宣言する。	Tial, ni, la Provizora Registaro de la nova Vjetnamio, reprezentante la tutan vjetnaman popolon, deklaras tute liberiĝi el la kolonia rilato kun Francio, nuligi ĉiujn traktatojn, kiujn Francio subskribis pri Vjetnamio, kaj nuligi ĉiujn privilegiojn de Francio sur la tero de Vjetnamio.
全ベトナム人民は、上下心を一にして、フランス植民主義者の一党の陰謀に断固として対抗するものである。	La tuta vjetnama popolo, de supre ĝis malsupre kun unu koro, decide kontraŭstaras la komploton de la kliko de francaj koloniistoj.
我らは信ずる、テヘランおよびサンフランシスコの両会議に於いて民族自決および平等の原則を公認した連合国が、ベトナム人民の独立の権利を断じて公認せざるを得ないことを。	Ni fidas, ke la Aliancanoj, kiuj agnoskis la principojn de nacia memdetermino kaj egaleco en la Konferencoj de Teherano kaj San-Francisko, certe ne povas ne agnoski la rajton al sendependeco de la vjetnama popolo.
八十有余年来、フランスの奴隷的軛に不屈に対抗せし民族、	Nacio, kiu persisteme kontraŭstaris la sklavigan jugon de Francio dum pli ol 80 jaroj,
ここ数年来、連合国の側に立ちファシストに対抗せし不屈の民族、	nacio, kiu persisteme staris ĉe la flanko de la Aliancanoj kontraŭ faŝismo dum ĉi tiuj lastaj jaroj,
その民族は自由を得なければならない。	tiu nacio devas esti libera!
その民族は独立を得なければならない。	Tiu nacio devas esti sendependa!
以上の諸理由により、我ら、ベトナム民主共和国臨時政府は、厳粛に世界に対して宣言する。	Pro la supraj kialoj, ni, la Provizora Registaro de la Demokratia Respubliko de Vjetnamio, solene deklaras al la mondo, ke:
ベトナムは自由と独立を享受する権利を有し、且つ事実として既に自由にして独立せる国家となった。	Vjetnamio havas la rajton ĝui liberecon kaj sendependecon, kaj fakte ĝi jam fariĝis libera kaj sendependa lando.
全ベトナム国民は、精神、力量、生命、財産のすべてを投入し、自由と独立の権利を守り抜かんと決意するものである。	La tuta vjetnama popolo decidas firme dediĉi ĉion: sian spiriton, forton, vivon kaj havaĵon por firme konservi tiun rajton al libereco kaj sendependeco.

---

https://x.gd/Yre6t	-
TUYÊN-NGÔN ĐỘC-LẬP của nước Việt-Nam Dân-chủ Cộng-hòa	DEKLARO DE SENDEPENDECO de la Demokratia Respubliko Vjetnamio
Hỡi đồng bào cả nước,	Ho, samlandanoj de la tuta lando,
Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng.	Ĉiuj homoj estas naskitaj havante egalan rajton (rajton de bin-dang).
Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được;	La naturo dotis ilin per certaj neforigeblaj rajtoj;
trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.	inter tiuj rajtoj, estas la rajto al vivo, la rajto al libereco (tu-zo) kaj la rajto al serĉado de feliĉo (han-fuk).
Lời bất hủ ấy ở trong bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mỹ.	Tiu senmorta parolo estas en la Deklaro de Sendependeco de jaro 1776 de Usono.
Nghĩa rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là:	Vastigante la sencon, tiu frazo havas la signifon jenan:
tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng,	ĉiuj nacioj en la mondo estas naskitaj egalaj,
dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do.	ĉiu nacio havas ankaŭ la rajton vivi, la rajton al solida feliĉo (sung-zuong) kaj la rajton al libereco.
Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng nói:	La Deklaro de Homaj Rajtoj kaj Civitanaj Rajtoj de la Franca Revolucio de la jaro 1791 ankaŭ diras:
Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi;	Homoj estas naskitaj liberaj kaj egalaj pri rajtoj;
và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi.	kaj devas ĉiam resti liberaj kaj egalaj pri rajtoj.
Thế mà hơn 80 năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái,	Tamen dum pli ol 80 jaroj, la francaj koloniistoj, utiligante la standardon de libereco, egaleco kaj frateco,
đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta.	venis por rabi nian landon kaj subpremi nian popolon.
Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.	Iliaj agoj tute kontraŭas humanecon kaj justecon.
Về chính trị, chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào.	Pri politiko, ili absolute ne donas al nia popolo eĉ iom da libereco kaj demokratio.
Chúng thi hành những luật pháp dã man.	Ili plenumas barbarajn leĝojn.
Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết.	Ili starigas tri malsamajn sistemojn en la centra, suda kaj norda regionoj, por malhelpi la unuiĝon de nia lando kaj malhelpi la kunigon de nia popolo.
Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học.	Ili konstruis malliberejojn pli multajn ol lernejojn.
Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta.	Ili senindulge mortigis niajn patriotojn.
Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.	Ili dronigis niajn ribelojn en sangomaro.
Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân.	Ili enkatenigis la publikan opinion kaj aplikis la politikon de stultigo de la popolo.
Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta quẻo quặt.	Ili uzis opion kaj alkoholon por degenerigi nian popolon.
Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều.	Pri ekonomio, ili eksploatis nian popolon ĝis la ostmedolo, igante nian popolon malriĉa kaj senhava, kaj nian landon ruinigita kaj dezerta.
Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.	Ili rabe prenis kampojn kaj terojn, minojn kaj krudmaterialojn.
Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng.	Ili tenis la monopolon pri presado de monbiletoj, eksporto kaj importo.
Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân cày và dân buôn trở nên bần cùng.	Ili starigis centojn da senraciaj impostoj, igante nian popolon, precipe kamparanojn kaj komercistojn, mizerega.
Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên.	Ili ne permesis al niaj kapitalistoj levi la kapon.
Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn.	Ili ekspluatis niajn laboristojn tre kruele.
Mùa thu năm 1940, phát xít Nhật đến xâm lăng Đông Dương để mở thêm căn cứ đánh Đồng minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gối đầu hàng, mở cửa nước ta rước Nhật.	En la aŭtuno de 1940, kiam la japana faŝismo invadis Hindoĉinion por vastigi bazojn kaj ataki la Aliancanojn, la francaj koloniistoj genuis kaj kapitulacis, kaj malfermis la pordon de nia lando kaj enlasis Japanion.
Từ đó dân ta chịu hai tầng xiềng xích: Pháp và Nhật.	De tiam nia popolo suferis sub duobla kateno: de Francio kaj de Japanio.
Từ đó dân ta càng cực khổ, nghèo nàn.	De tiam nia popolo fariĝis eĉ pli mizera kaj malriĉa.
Kết quả là cuối năm ngoái sang đầu năm nay, từ Quảng Trị đến Bắc Kỳ, hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói.	Rezulte, de la fino de la pasinta jaro ĝis la komenco de ĉi tiu jaro, de Quang Tri ĝis Bak-Ki, pli ol du milionoj da niaj samlandanoj mortis pro malsato.
Ngày 9 tháng 3 năm nay, quân Nhật tước khí giới của quân đội Pháp.	La 9-an de marto ĉi-jare, la japana armeo senarmigis la francan armeon.
Bọn thực dân Pháp hoặc là bỏ chạy, hoặc là đầu hàng.	La kliko de francaj koloniistoj aŭ forkuris aŭ kapitulacis.
Thế là chẳng những chúng không bảo hộ được ta, trái lại, trong 5 năm, chúng đã bán nước ta hai lần cho Nhật.	Tiel, ili ne nur ne povis protekti nin, sed male, dum kvin jaroj, ili dufoje forvendis nian landon al Japanio.
Trước ngày 9 tháng 3, biết bao lần Việt Minh đã kêu gọi người Pháp liên minh để chống Nhật.	Antaŭ la 9-a de marto, multfoje Viet Minh alvokis la francojn por alianciĝi kontraŭ Japanio.
Bọn thực dân Pháp đã không đáp ứng, lại thẳng tay khủng bố Việt Minh hơn nữa.	La francaj koloniistoj ne respondis, sed male senindulge subpremis Viet Minh eĉ pli.
Thậm chí đến khi thua chạy, chúng còn nhẫn tâm giết nốt số tù chính trị ở Yên Bái và Cao Bằng.	Eĉ kiam ili fuĝis post malvenko, ili kruele mortigis ĉiujn restintajn politikajn kaptitojn en Yen Bai kaj Cao Bang.
Tuy vậy, đối với người Pháp, đồng bào ta vẫn giữ một thái độ khoan hồng và nhân đạo.	Malgraŭ tio, al la francoj, niaj samlandanoj daŭre konservis sintenon de toleremo kaj humaneco.
Sau cuộc biến động ngày 9 tháng 3, Việt Minh đã giúp cho nhiều người Pháp chạy qua biên thùy, lại cứu cho nhiều người Pháp ra khỏi nhà tù Nhật và bảo vệ tính mạng, tài sản cho họ.	Post la okazaĵoj de la 9-a de marto, Viet Minh helpis multajn francojn fuĝi trans la landlimon kaj ankaŭ savis multajn el la japanaj malliberejoj kaj protektis iliajn vivojn kaj havaĵojn.
Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta đã thành thuộc địa của Nhật, chứ không phải thuộc địa của Pháp nữa.	La vero estas, ke ekde la aŭtuno de 1940, nia lando jam fariĝis kolonio de Japanio kaj ne plu estis kolonio de Francio.
Khi Nhật hàng Đồng minh thì nhân dân cả nước ta đã nổi dậy giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.	Kiam Japanio kapitulacis al la Aliancanoj, la popolo de nia tuta lando leviĝis kaj transprenis la povon kaj fondis la Demokratian Respublikon de Vjetnamio.
Sự thật là dân ta đã lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật, chứ không phải từ tay Pháp.	La vero estas, ke nia popolo reprenis Vjetnamion el la manoj de Japanio, kaj neniel el la manoj de Francio.
Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị.	Francio forkuris, Japanio kapitulacis, la reĝo Bao Dai abdikis.
Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần một thế kỷ nay để xây dựng nên nước Việt Nam độc lập.	Nia popolo renversis la koloniajn katenojn de preskaŭ unu jarcento kaj konstruis sendependan Vjetnamion.
Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hòa.	Nia popolo ankaŭ renversis la monarkian reĝimon de kelkdek jarcentoj kaj starigis la Demokratian Respublikon.
Bởi thế cho nên, chúng tôi, Lâm thời Chính phủ của nước Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam, tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã ký về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.	Tial, ni, la Provizora Registaro de la nova Vjetnamio, reprezentante la tutan vjetnaman popolon, deklaras tute liberiĝi el la kolonia rilato kun Francio, nuligi ĉiujn traktatojn, kiujn Francio subskribis pri Vjetnamio, kaj nuligi ĉiujn privilegiojn de Francio sur la tero de Vjetnamio.
Toàn dân Việt Nam, trên dưới một lòng kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp.	La tuta vjetnama popolo, de supre ĝis malsupre kun unu koro, decide kontraŭstaras la komploton de la kliko de francaj koloniistoj.
Chúng tôi tin rằng các nước Đồng minh đã công nhận những nguyên tắc dân tộc tự quyết và bình đẳng tại các Hội nghị Tê-hê-răng và Cựu Kim Sơn, quyết không thể không công nhận quyền độc lập của dân Việt Nam.	Ni fidas, ke la Aliancanoj, kiuj agnoskis la principojn de nacia memdetermino kaj egaleco en la Konferencoj de Teherano kaj San-Francisko, certe ne povas ne agnoski la rajton al sendependeco de la vjetnama popolo.
Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay,	Nacio, kiu persisteme kontraŭstaris la sklavigan jugon de Francio dum pli ol 80 jaroj,
một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay,	nacio, kiu persisteme staris ĉe la flanko de la Aliancanoj kontraŭ faŝismo dum ĉi tiuj lastaj jaroj,
dân tộc đó phải được tự do!	tiu nacio devas esti libera!
Dân tộc đó phải được độc lập!	Tiu nacio devas esti sendependa!
Vì những lẽ trên, chúng tôi, Chính phủ Lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:	Pro la supraj kialoj, ni, la Provizora Registaro de la Demokratia Respubliko de Vjetnamio, solene deklaras al la mondo, ke:
Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập.	Vjetnamio havas la rajton ĝui liberecon kaj sendependecon, kaj fakte ĝi jam fariĝis libera kaj sendependa lando.
Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.	La tuta vjetnama popolo decidas firme dediĉi ĉion: sian spiriton, forton, vivon kaj havaĵon por firme konservi tiun rajton al libereco kaj sendependeco.

難民条約：1951年、その附属書、1967年の議定書 / Konvencio pri la Statuso de la Rifugxintoj, ties Aldono kaj La Protokolo koncerne la Statuson de Rifugxintoj de 1967

エスペラント訳が1951年の条約本文しか見当たらないので訳してみました。

■ 難民条約

■ 難民の地位に関する1951年の条約

• 英語：Convention relating to the Status of Refugees
• 日本語：難民の地位に関する1951年の条約
• エスペラント：Konvencio pri la Statuso de la Rifugxintoj （訳：MAS、いつのまにかURLが変わっていた！）

---

■ 附属書（1951年難民の地位に関する条約）

• • Schedule： 附属書条約の一部として不可欠な、詳細なリストや様式。
  • Annex： 附属書 / 議定書本体とは別に、後から追加されたり独立性の高い文書。
  • Appendix： 付録補足的な資料。本文の理解を助けるための参考データ。
  • Protocol： 議定書条約を補完したり修正したりする、独立した合意文書（例：1967年の議定書）。

• 英語：Schedule (1951 Convention Relating to the Status of Refugees)
• 日本語：難民の地位に関する1951年の条約のリンク先に同じ
• エスペラント：下記

Aldono (Konvencio de 1951 pri la Statuso de Rifugxintoj)
Paragrafo 1
1. La vojagxdokumento menciita en artikolo 28 de cxi tiu Konvencio devas esti simila al la specimeno aneksita al tio cxi.
2. La dokumento devas esti farita en almenaux du lingvoj, el kiuj unu devas esti la angla aux la franca.
Paragrafo 2
Laux la regularoj validaj en la eldonanta lando, infanoj povas esti inkluditaj en la vojagxdokumento de gepatro aux, en esceptaj cirkonstancoj, de alia plenkreska rifugxinto.
Prargrafo 3
La postulata pago por la eldono de la dokumento ne superu la plej malaltan tarifon por naciaj pasportoj.
Paragrafo 4
Krom en specialaj aux esceptaj kazoj, la dokumento estas farata tiel valida por kiel eble plej granda nombro da landoj.
Paragrafo 5
La dokumento havu validperiodon de unu aux du jaroj, laux la dispono de la eldonanta auxtoritato.
Paragrafo 6
1. La renovigo aux plilongigo de la valideco de la dokumento estas afero de la auxtoritato, kiu eldonis gxin dum la posedanto ne fiksi lauxlegxan logxejon en alia teritorio kaj logxas lauxlegxe en la teritorio de la menciita auxtoritato.
La eldono de nova dokumento estas, sub la samaj kondicxoj, afero de la auxtoritato, kiu eldonis la antauxan dokumenton.
2. Diplomatiaj aux konsulaj auxtoritatoj kiuj estas speciale rajtigitaj por tiu celo rajtas plilongigi, por periodo ne pli ol ses monatoj, la validperiodon de vojagxdokumentoj eldonitaj de siaj registaroj.
3. La Kontraktantaj Sxtatoj simpatie konsideros la renovigon aux plilongigon de la validperiodo de vojagxdokumentoj aux la eldonon de novaj dokumentoj por rifugxintoj, kiuj jam ne lauxlegxe logxas sur ilia teritorio kaj ne povas akiri vojagxdokumenton el la lando de sia lauxlegxa logxado.
Paragrafo 7
La Kontraktantaj Sxtatoj agnoskos la validecon de la dokumentoj eldonitaj laux la preskriboj de artikolo 28 de cxi tiu Konvencio.
Paragrafo 8
La kompetentaj auxtoritatoj de la lando, al kiu la rifugxinto deziras iri, devas alglui vizon al la dokumento, kiun li posedas, se ili pretas akcepti lin kaj se vizo estas necesa.
Paragrafo 9
1. La Kontraktantaj Sxtatoj sin devontigas eldoni transirtvizojn al rifugxintoj, kiuj akiris vizojn por teritorio de fina celloko.
2. La eldono de tiaj vizoj povas esti rifuzita pro kialoj, kiuj pravigus rifuzon de vizo al ajna fremdulo.
Paragrafo 10
La pagoj por la eldono de eliraj, eniraj aux transiraj vizoj ne superu la plej malaltan tarifon por vizoj de fremdaj pasportoj.
Paragrafo 11
Kiam rifugxinto lauxlegxe eklogxis en la teritorio de alia Kontraktanta Sxtato, la respondeco pri la eldono de nova dokumento, laux la kondicxoj de artikolo 28, estos tiu de la kompetenta auxtoritato de tiu teritorio, al kiu la rifugxinto rajtos peti.
Paragrafo 12
La auxtoritato eldonanta novan dokumenton devas repreni la malnovan dokumenton kaj resendi gxin al la eldoninta lando, se en la dokumento estas indikite, ke gxi devas esti tiel resendita; alie gxi devas repreni kaj nuligi la dokumenton.
Paragrafo 13
1. Cxiu Kontraktanta Sxtato devontigas sin, ke la posedanto de vojagxdokumento eldonita de gxi laux artikolo 28 de cxi tiu Konvencio rajtos ree eniri en gxian teritorion iam ajn dum gxia validperiodo.
2. Kondicxe de observo de la preskribo de la antauxa subparagrafo, Kontraktanta Sxtato povas postuli, ke la posedanto de la dokumento plenumu tiajn formalajxojn, kiuj povas esti preskribitaj rilate al eliro el aux reveno al gxia teritorio.
3. En esceptaj kazoj, aux kiam la restado de la rifugxinto estas rajtigita por specifa periodo, la Kontraktantaj sxtatoj cxe la eldono de la dokumento rajtas limigi la periodon por reveno al almena? tri monatoj.
Paragrafo 14
Kondicxe de observo de nur paragrafo 13, la preskriboj de cxi tiu Aldono neniel tusxas la lokajn legxojn kaj regularojn pri akcepto, transiro, restado, establigxo kaj foriro rilate al la teritorioj de la Kontraktantaj Sxtatoj.
Paragrafo 15
Nek la eldono de la dokumento nek la enskriboj faritaj sur gxi determinas aux influas la statuson de la posedanto, precipe rilate al nacieco.
Paragrafo 16
La eldono de la dokumento nek rajtigas la posedanton ricevi protekton de la diplomatiaj aux konsulaj auxtoritatoj de la eldoninta lando, nek donas al tiuj auxtoritatoj rajton protekti lin.

---

■ 難民の地位に関する1967年の議定書

1951年の難民条約が、難民を国際連盟の時代に難民と認定された者と「1951年1月1日以前の事件」によって「欧州」で難民になった者か「欧州以外」で難民になった者（加入国によって欧州・非欧州は選択できる）に限定していた、その限定を取り払ったもの。

国際連盟の時代に難民と認定…とは

1. 1926年5月12日および1928年6月30日の取極（Arrangements）
   これらは『国際連盟（League of Nations）』のもとで作成された、最初期の国際的な難民保護の枠組みです。
   1926年: 主にロシア革命後の「ロシア難民」と、オスマン帝国崩壊後の「アルメニア難民」を対象に、身分証明書（いわゆるナンセン・パスポート）の発行などを定めました。
   1928年: 1926年の範囲を広げ、アッシリア難民やトルコ難民なども対象に加えました。
2. 1933年10月28日の条約（Convention）
   対象: ロシア、アルメニアおよび関連する難民。
   意義: 「取極（合意）」から一歩進んだ「条約」として、難民の法的地位（居住権、労働権、教育など）を体系的に定めた初めての本格的な文書です。「送還の禁止（ノン・ルフルマン）」の芽生えがここに見られます。
3. 1938年2月10日の条約および1939年9月14日の議定書
   背景: ナチス・ドイツの台頭。
   対象: ドイツからの難民（1938年）および、アンシュルス（独墺併合）後のオーストリアからの難民（1939年）。
   内容: ナチス政権下で国籍を剥奪されたり、迫害を受けたりして逃れた人々に法的保護を与えるための緊急的な措置でした。
4. 国際避難民機関（IRO）憲章
   IRO（International Refugee Organization）: 1946年に設立された、国際連合（UN）初期の専門機関です（UNHCRの前身の一つ）。
   憲章（Constitution）: 第二次世界大戦によって生じた膨大な数の避難民（DP: Displaced Persons）を再定住させ、保護するための法的根拠となりました。
   1951年条約との繋がり: このIRO憲章で「難民」と定義されていた人々が、そのまま1951年条約の保護対象へとシームレスに引き継がれました。

• 英語： Protocol relating to the Status of Refugees
• 日本語： 難民の地位に関する1967年の議定書
• エスペラント：下記

La Protokolo koncerne la Statuson de Rifugxintoj de 1967
Adoptita en la 16a de Decembro 1966
DE la Gxenerala Asembleo en rezolucio 2198 (XXI)
[La Protokolo estis notita kun aprobo de la Ekonomia kaj Socia Konsilio en rezolucio 1186 (XLI) de la 18a de novembro 1966 kaj estis notita de la Gxenerala Asembleo en rezolucio 2198 (XXI) de la 16a de decembro 1966. En la sama rezolucio la Gxenerala Asembleo petis la Gxeneralan Sekretarion transdoni la tekston de la Protokolo al la Sxtatoj menciitaj en artikolo V de gxi, por ebligi al ili aligxi al la Protokolo.
[Ekvalidigxo la 4-an de oktobro 1967, laux artikolo VIII
La Sxtato-partioj de cxi tiu Protokilo,
konsiderante, ke la Konvencio koncerne la Statuson de Rifugxintoj, farita en Gxenevo la 28-an de julio 1951 (cxi-poste nomata "la Konvencio"), kovras nur tiujn personojn, kiuj farigxis rifugxintoj rezulte de eventoj okazintaj antaux la 1-a de januaro 1951,
Konsiderante, ke novaj situacioj de rifugxintoj ekestis de post la adopto de la Konvencio, kaj ke tiuj rifugxintoj eble tial ne estas aplikataj de la Konvencio en gxia kadro,
Konsiderante, ke estas dezirinde, ke egala statuso estu gxuata de cxiuj rifugxintoj, al kiuj estas aplikebla la difino de la Konvencio, sendepende de la limdato de la 1-a de januaro 1951,
Interkonsentis pri jenoj:
Artikolo 1 Generala preskribo
1. La Sxtato-partioj de cxi tiu Protokolo devontigas sin apliki al rifugxintoj artikolojn 2 gxis 34 de la Konvencio kiel cxi-poste difinitaj.
2. Por la celoj de cxi tiu Protokolo, la termino 《rifugxinto》 signifos, krom rilate al la apliko de paragrafo 3 de cxi tiu artikolo, ajnan personon ene de la difino de la artikolo 1 de la Konvencio, kvazaux la vortoj 《sekve de eventoj okazintaj antaux la unua de januaro 1951 kaj...》 kaj la vortoj 《...sekve de tiaj okazajxoj》 en artikolo 1 A (2) estus preterlasitaj.
3. Cxi tiu Protokolo estas aplikata de la Sxtato-partioj sen ia geografia limigo; escepte ke ekzistantaj deklaroj faritaj de Sxtatoj jam partioj de la Konvencio laux artikolo 1 B (1) (a) de la Konvencio, aplikigxos, krom se etenditaj laux artikolo 1 B (2) de tiu, ankaux laux la nuna Protokolo.
Artikolo 2 - Kunlaboro de la naciaj auxtoritatoj kun la Unuigxintaj Nacioj
1. La Sxtato-partioj al cxi tiu Protokolo devontigas sin kunlabori kun la Oficejo de la Alta Komisaro de Unuigxintaj Nacioj pri [por] Rifugxintoj, aux ajna alia agentejo de Unuigxintaj Nacioj, kiu povus sukcedi gxin, en la plenumado de gxiaj funkcioj, kaj aparte faciligos gxian devon kontroli la aplikon de la preskriboj de cxi tiu Protokolo.
2. Por ebligi al la Oficejo de la Alta Komisaro aux ajna alia agentejo de Unuigxintaj Nacioj, kiu povus sukcedi gxin, fari raportojn al la kompetentaj organoj de Unuigxintaj Nacioj, la Sxtato-partioj al cxi tiu Protokolo devontigas sin provizi al tiuj la informojn kaj statistikajn datumojn petitajn, en tauxga formo, koncerne:
(a) La stato [situacio] de rifugxintoj;
(b) la efektivigado de cxi tiu Protokolo,
(c) legxoj, regularoj kaj dekretoj, kiuj jam validas aux poste validos, koncerne la rifugxintojn.
Artikolo 3 - Informoj pri nacia legxaro
La Sxtato-partioj de cxi tiu Protokolo komunikos al la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj la legxojn kaj regularojn, kiujn ili povus adopti por certigi la aplikon de cxi tiu Protokolo.
Artikolo 4 - Solvado de disputoj
Cxiu disputo inter Sxtato-partioj de cxi tiu Protokolo, kiu rilatas al gxia interpretado aux apliko kaj kiu ne povas esti solvita per aliaj rimedoj, estos transdonita al la Internacia Kortumo de Justicio laux peto de iu ajn el la partioj de la disputo.
Artikolo 5 - Aligxo
Cxi tiu Protokolo estas malfermita por aligxo nome de cxiuj Sxtat-partioj de la Konvencio, de iu ajn alia Membro-sxtato de Unuigxintaj Nacioj aux membro de iu ajn specialigita agentejo, aux de iu ajn sxtato, al kiu la Gxenerala Asembleo de Unuigxintaj Nacioj eble adresis inviton por aligxi.
Aligxo estos efektivigita per la depono de aligx-dokumento cxe la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj.
Artikolo 6 - Klauxzo pri Fedelacio
En kazo de federacia aux ne-unueca sxtato, aplikigxos la jenaj preskriboj:
(a) Rilate al tiuj artikoloj de la Konvencio aplikotaj laux artikolo 1, paragrafo 1, de cxi tiu Protokolo, kiuj apartenas al la legxdona jurisdikcio de la federacia legxdona auxtoritato, la devoj de la Federacia Registaro estos tiurilate la samaj kiel tiuj de Sxtato-partioj, kiuj ne estas Federaciaj Sxtatoj;
(b) Rilate al tiuj artikoloj de la Konvencio aplikotaj laux artikolo 1, paragrafo 1, de cxi tiu Protokolo, kiuj apartenas al la legxdona jurisdikcio de konsistigaj Sxtatoj, provincoj aux kantonoj, kiuj laux la konstitucia sistemo de la Federacio ne estas devigataj fari legxdonan agon, - la Federacia Registaro la koncernajn auxtoritatojn de Sxtatoj, provincoj aux kantonoj pri tiaj artikoloj, kun favora rekomendo kiel eble plej baldaux;
(c) Federacia Sxtato-partio de cxi tiu Protokolo - laux peto de iu ajn alia Sxtato-partio de cxi tiu Protokolo, transdonita pere de la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj - provizos deklaron pri la juro kaj praktiko de la Federacio kaj gxiaj konsistigaj unuoj rilate al iu ajn aparta preskribo de la Konvencio, aplikota laux artikolo 1, paragrafo 1, de cxi tiu Protokolo, montrante, kiomgrade tiu preskribo estis efektivigita per legxdona aux alia ago.
Artikolo 7 - Rezervoj kaj dekraloj
1. Je la aligxo, cxiu Sxtato rajtas fari rezervojn rilate al artikolo 4 de cxi tiu Protokolo, kaj rilate al la apliko (laux artikolo 1 de cxi tiu Protokolo) de iuj ajn preskriboj de la Konvencio - krom tiuj enhavitaj en la artikoloj 1, 3, 4, 16(1) kaj 33 de gxi -,
(sed) kondicxe ke, se temas pri Sxtato-partio en la Konvencio, rezervoj faritaj laux cxi tiu artikolo ne etendigxos al preskriboj, pri kiuj tiu Sxtato-partio jam faris koncernajn rezervojn.
2. Rezervoj faritaj de Sxtato-partioj al la Konvencio laux ties artikolo 42 de gxi estos, krom esti retiritaj, aplikeblaj rilate al iliaj devoj laux cxi tiu Protokolo.
3. Cxiu sxtato faranta rezervon laux paragrafo 1 de cxi tiu artikolo povas iam ajn retiri tian rezervon per komunikado adresita al la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj.
4. Deklaroj faritaj laux artikolo 40, paragrafoj 1 kaj 2, de la Konvencio fare de gxia Sxtato-partio, kiu aligxas al cxi tiu Protokolo, estos konsiderataj aplikigxi rilate al cxi tiu Protokolo,
krom se la koncerna Sxtato-Partio je aligxo adresos kontrauxan sciigon al la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj.
La preskriboj de artikolo 40, paragrafoj 2 kaj 3, kaj de artikolo 44, paragrafo 3, de la Konvencio estos konsiderataj aplikigxi, kun konvenaj [necesaj] sxangxoj, al cxi tiu Protokolo.
Artikolo 8 - Ekvalido de Protokolo
1. Cxi tiu Protokolo ekvalidos en la tago de la depono de la sesa aligxa dokumento.
2. Por cxiu Sxtato aligxanta al la Protokolo post la depono de la sesa aligxa dokumento, la Protokolo ekvalidos je la dato de la depono fare de tiu Sxtato de gxia aligxa dokumento.
Artikolo 9 - Malaligxo
1. Cxiu Sxtato-Partio de cxi tiu Protokolo rajtas iam ajn malaligxi el cxi tiu Protokolo per sciigo adresita al la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj.
2. Tia malaligxo ekvalidos por la koncerna Sxtato-partio post unu jaro de la dato, kiam gxi estos ricevita de la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj.
Artikolo 10 - Sciigoj de la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj
La Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj informos la Sxtatojn, menciitajn en la supra artikolo 5, pri la dato de ekvalido, pri aligxoj, rezervoj kaj retiroj de rezervoj rilate al cxi tiu Protokolo, pri malaligxoj el gxi, kaj pri deklaroj kaj sciigoj rilataj al gxi.
Artikolo 11 - Depono en la arkivoj de la Sekretariejo de Unuigxintaj Nacioj
Kopio de cxi tiu Protokolo, kies cxina, angla, franca, rusa kaj hispana tekstoj estas egale auxtentikaj, subskribita de la Prezidanto de la Gxenerala Asembleo kaj de la Gxenerala Sekretario de Unuigxintaj Nacioj, estos deponita en la arkivoj de la Sekretariejo de Unuigxintaj Nacioj.
La Gxenerala Sekretario transdonos atestitajn kopiojn de gxi al cxiuj Sxtatoj Membroj de Unuigxintaj Nacioj kaj al la aliaj Sxtatoj supre menciitaj en artikolo 5.