ligoj / リンク集

エスペラントを学んでみたいと思う方、エスペラントについて知りたい方へ

エスペラント入門のためのリンク集
〇「ザメンホフ伝」(いつのまにか再掲載されていて良かった)
エスペラントについてよくご存じでない方はまずは「エスペラント」語の考案者の伝記、「ザメンホフ伝」をお読みください。

このブログの中の記事(主に対訳。ただし拾ったものの組み合わせ)

対訳のタグを押してみてください。

ネット辞書

エスペラントのブログなど

団体など

ツール


国連やその他の国際的な組織や機構

バイクツーリング・その他

エスペラントの動画を集めたリンク集サイト
エスペラントの読み物など
その他

*1:作者の「X」のアカウントは、@catnose99さんで、開発のきっかけなどは、こちら。Catnose99さんが運営している他のサイトは、こちらしずかなインターネット

翻訳練習:【声明2026.03.02】米国とイスラエルによる国際法違反のイランへの攻撃に強く抗議します Ni forte protestas kontraux la usona kaj israela atako al Irano, kiu malobservas internacian juron

Cxar mi tute opinias kun suba deklaro, do mi disponas gxin.

https://www.min-iren.gr.jp/news-press/seimei-kenkai/20260303_54982.html

[Deklaro 2-a de marto 2026] Ni forte protestas kontraux la usona kaj israela atako al Irano, kiu malobservas internacian juron.

la 2-a de marto 2026
Tutjapana Federacio de Demokratiaj Medicinaj Institucioj (MIN-IREN)
Prezidanto: MASUDA-Tsuyoshi


  Usono kaj Israelo atakis Iranon la 28-an de februaro, mortigante la Superan Gvidanton Hxamenei.
Samtempe, la usona prezidanto Trump deklaris sukceson de la grandskala operacio, kaj emfazas, ke "militaj operacioj dauxros sen interrompo."
  Cxirkaux 20 urboj estis atakitaj en cxi tiu milita operacio, kaj laux internaciaj homrajtaj organizoj, centoj da civiluloj estis mortigitaj aux vunditaj, kun pli ol 100 mortoj en elementa lernejo en la sudo.
  Cxi tiu ago de Usono kaj Israelo estas klara malobservo de la UN-Cxarto kaj kontrauxas la internacian ordon kaj la jursxtaton; gxi estas absolute neakceptebla.
Krome, la atako, kiu estis farita dum intertraktadoj pri akcepto de inspektadoj pri la nuklea programo de Irano, estas ankaux morale malaprobinda.
Antaux cxio la regximo de sendependa nacio estas determinita de gxia suverena popolo, kaj gxi ne estas afero por aliaj landoj interveni.
La Gxenerala Sekretario de UN Guterres ankaux esprimis severan zorgon, nomante gxin "grava minaco al internacia paco kaj sekureco", kaj deklarante, ke "dauxra paco povas esti atingita nur per pacaj rimedoj, per vera dialogo kaj intertraktado."
  Ni, MIN-IREN protestas kun arda indigno kontraux cxi tiuj skandalaj perfortoj de la Trump-registaro, post gxia milita invado de Venezuelo kaj la forkapto de gxia prezidanto,
kaj postulas tujan cxesigon de militaj atakoj.
Krome, la japana registaro nur deklaris sian engagxigxon certigi la sekurecon de japanaj civitanoj kaj kolekti informojn, sen mencii militajn atakojn.
Ni instigas la cxefministron Takaichi, kiel gvidanto de lando kun pacifisma konstitucio, cxesi sian vostisman sintenon al la Trump-registaro, kiu ignoras internacian juron, kaj kunlabori kun la internacia komunumo por protesti kontraux cxi tiu atako.
Fino

翻訳練習:「平和国家」を投げ捨て、武器輸出を全面解禁した閣議決定に断固抗議し、撤回を求める

翻訳練習
https://www.min-iren.gr.jp/news-press/seimei-kenkai/20260427_55258.html
[Deklaro 27-a de aprilo 2026] Ni forte protestas kontraux la kabineta decido forjxeti la statuson de 《paca nacio》 kaj tute aboli la malpermeson de armileksportoj, kaj postulas retirigxon de la decido.


la 27a de Aprilo, 2026

Tutjapana Federacio de Demokratiaj Medicinaj Institucioj
Prezidanto: MASUDA-Tsuyoshi


  La Kabineto Takaichi reviziis la Tri Principojn pri Transdono de Defenda Ekipajxo kaj iliajn Efektivigajn Gvidliniojn cxe la kabineta kunveno la 21-an de aprilo.
Antauxe, eksporteblaj armiloj estis limigitaj al kvin kategorioj: 《savo, transporto, gvatado, monitorado kaj minforigo.》
Cxi tiu restrikto nun estas aboliciita, kaj la eksportado de mortig-kapablaj armiloj nun estas principe permesitaj.
La eksportaj cellokoj por armiloj estas limigitaj al 17 landoj, inkluzive de Usono, kun kiu Japanio havas interkonsentojn.
Kaj tamen eksportadoj al landoj en konflikto ankaux estos permesitaj escepte en kazoj de 《specialaj cirkonstancoj》.
  Japanio havas historion de ofertado de japan-faritaj armiloj en la Korea kaj Vjetnama militoj kaj rezultigis multajn viktimojn.
Poste en 1976, la tiama Liberala Demokratia Partio-kabineto de cxefministro MIKI-Takeo deklaris malpermeson de armilaj eksportoj, citante sian principon kiel 《paca nacio》 kaj la bezonon 《eviti plimalbonigi internaciajn konfliktojn》.
En 1981, ambaux cxambroj (Deputitoj k Konsilistoj) de la parlamento unuanime aprobis kompletan malpermeson de eksportoj de armiloj, kiu restadis la principo de nacia politiko.
  En 2014, la Abe-registaro degeneris la principon de armileksportoj de 《principo de malpermeso》 al 《principo de permesado de translokigo de defenda ekipajxo》,
sed ecx tiam la kabineto estis necesigita, ke ili establas kvin kategoriojn de armileksportoj por eviti eksportojn de mortigaj armiloj.
Cxi tiu plej nova registara decido forigas ecx cxi tiun lastan 《limigon》, tio estas hontega ago, kiu transformos Japanion de 《paca nacio》 en 《komerciston de morto》.
  Plue, la fakto, ke la Nacia Sekureca Konsilio (NSC) decidas pri cxu eksporti armilojn aux ne, forigante la bezonon de parlamenta aprobo por eksportoj, kaj deklaras, ke la Dieto estos sciigita nur post la decido.
Tio sensignifigas parlamentan koncernadon kaj ekzamenadon, kaj dispremas parlamentan demokration.
  La Tutjapana Federacio de Demokratiaj Medicinaj Institucioj (Min-Iren), kiel organizo kiu tenas pacifismon establitan en la Japana Konstitucio, forte protestas kontraux la kabineta decido tute cxesigi la malpermeson de eksportoj de armiloj kaj postulas gxian tujan retirigxon.
  Nun, gxuste tiam kiam sinsekve okazas senlegxaj militoj, Japanio devas ne pliseverigi internaciajn konfliktojn sed montri sian rolon kiel 《paca nacio》 bazita sur la japana Konstitucio.
Ni, La Tutjapana Federacio de Demokratiaj Medicinaj Institucioj estas decidita subteni kaj plenumi Artikolon 9 de la Konstitucio kaj plu vastigi kunlaboron por la paca solvo de internaciaj konfliktoj.

Majoritato kaj Minoritato

El la libro titolita « Artifikaj Vortoj kiuj vin silentigas », kiun mi estas leganta lastatempe.


Kaj antauxe mi klarigas:
Kiel oni « silentigi » vin? Kiu estas la « oni »?
La majoritato "difinas la situacion"*1 kaj deklaras la difinon trude al minoritato --- al vi. Tie la ekvilibro jam estas difektita.


Kazo: virino estus nur unu aux nur kelkaj el elektitaj membroj en iu kunsido aux grupo, kaj ceteraj estus viroj.

Tie, kie virino sola estas cxirkauxita de viroj, la virino emas esti "vireca virino samkiel viro (= honora viro)" aux "virineca virino malsamas kun viro (reprezentanto de virineco)", kaj tie la virino ne facile esprimi sian opinion sengxene.

Sensiva pri tiaj situacioj plej ofte estas minoritato, kiu estas eksponita al streso cxiutage.
Majoritato estas homo kiu ne konscias sian privilegion. Do, kiam membro de majoritato ricevas plendon aux konteston, ecx se tio ne trafigxis al li, unue sincera auxskultado estas respondeco de li kiel membro de la majoritato.



10代から知っておきたい あなたを丸めこむ「ずるい言葉」|WAVE出版 より

ある会議・グループのメンバーに選抜された成員のうち、一人(もしくは少数)が女性であとは男性であった場合。

周囲がほとんど男性である中に女性がぽつんといるときには、「男性並みに男性らしい女性(=名誉男性)」になるか、「男性とは異なる女性らしい女性(=女性代表)」になるかのどちらかになりやすく、個人としての意見をストレスなく主張するのが難しくなる。

こういうことに敏感になるのは、たいてい日常的にストレスに晒されている少数派の側である。
多数派とは、自分の特権に無自覚であることのできる人であるから、違和感や異議を受けたら、自分に思い当たることがなくても、まずは耳を傾けることが多数派の責任である。

目次

はじめに

第1章 親密さを利用する言葉
 シーン①「わたしたち友達でしょ」
 シーン②「仲間だろ」
 シーン③「みんなでやることに意味がある」

第2章 連帯責任を利用する言葉
 シーン④「真面目か!」
 シーン⑤「みんなが迷惑してるよ」
 シーン⑥「どうせ無駄だからやめときなよ」

第3章 親切を装った言葉
 シーン⑦「どうなっても知りませんよ」
 シーン⑧「仲良くしたいなら守ってね」
 シーン⑨「悪いところをみんなで教えてあげたの」

第4章 人格否定の言葉
 シーン⑩「どうしてあなただけわがままいうの?」
 シーン⑪「そんなこと思うなんておかしいよ」
 シーン⑫「ノリ悪!」

第5章 集団の秩序を利用する言葉
 シーン⑬「みんなが混乱してしまうよ」
 シーン⑭「世の中そういうものでしょ」
 シーン⑮「合わせる顔がない」

第6章 裏切りと思わせる言葉
 シーン⑯「よくあんな恰好できるね」
 シーン⑰「ひとりだけずるいよ」
 シーン⑱「調子に乗ってない?」

第7章 排除の恐怖をにおわせる言葉
 シーン⑲「同じようにできないなら必要ない」
 シーン⑳「いいよ、別の人に頼むから」
 シーン㉑「できないなら次はあなたの番だよ」

第8章 「勝ち残ること」を強要する言葉
 シーン㉒「もっとポジティブじゃないと」
 シーン㉓「今どきはこのくらいできなきゃ」
 シーン㉔「個性として活かすべき」

コラム1 「生きづらさ」って?
コラム2 「空気」って何?
コラム3 「普通」とは?
コラム4 自粛警察

おわりに

https://www.wave-publishers.co.jp/books/9784866214481/

*1:vorto de M. Foucault. Mi ne scias bone pri lia filozofio k.a.

アンガーマネジメントか諦念か

こういう訳もあるのだな、と。
わざとX-sistemoで書いてあります。[ ]内は別の言い方、一部2つ以上の訳を掲載。いずれも不動の正解がないということから、わざと残しています。あまり点検はしていません。

本を読んだだけではアンガーマネジメントが通用しない職場のアホどもについて質問。 Mi demandis Artefaritan Intelekton ChatGPT pri la idiotoj en mia laborejo, pri kiuj mi ne povas bremsi mian koleron ecx post legado de libroj pri koler-administrado.


ChatGPT: ChatGPT:
怒りを減らすには相手の評価を変える必要があります。 Por malpliigi koleron, vi bezonas sxangxi vian takson pri la alia persono.
まず「まともな社会人」という期待を捨てることです。 Unue grave estas forlasi atendon, ke ili estas 《deca membro de la socio》.
なぜ普通の社会人として振る舞えないのかと考えるのをやめ、私は彼らを育てるために雇われているわけではない認識しましょう。 Cxesu demandi vin, kial ili ne povas konduti kiel normalaj laborantaj plenkreskuloj, kaj rekonu, ke vi ne estas dungita por trejni ilin.


年齢については少し冷静に考える価値があります。 Estus utile por vi trankvile konsideri iliajn agxojn.
私たちは無意識に、40歳を過ぎれば社会性も責任感も常識も身についているはずだと思っています。 Ni senkonscie supozas, ke tiuj, kiuj jam atingas 40 jarojn, devus esti akirintaj sociajn kapablojn, respondecemon kaj ordinaran racion.
しかし現実には、人は年齢によって成長するのではなく、経験によって成長する面があります。 Sed fakte, [en iu aspekto] homoj ne simple kreskas kun agxoj, sed prefere kun spertoj.
さらに言えば、経験しても成長しない人もいるのです。 Plie [Krome; Cetere], ekzistas tiuj, kiuj ne kreskas kun spertoj [ecx post akiro de spertoj].
その人は40代でも、社会人経験を20年重ねてきた、ではなく、1年の社会人経験をこわれたレコードのように20回繰り返しただけかも知れません。 Ecx se tiu persono estas en siaj 40-aj jaroj, tio ne signifas, ke ili akumulis 20 jarojn da labora sperto; prefere, ili eble simple ripetis unu jaron da labora sperto 20 fojojn, kvazaux difektita sondisko.
…年齢情報を頭から消すくらいの感覚です。 Provu ne pensi pri la agxo de la alia persono. ...Tio estas kvazaux tute forvisxi ilian agxon el via kapo.
40代だから腹が立つのであって、社会人としては経験不足の人と思えば怒りは多少減ります。 Vi iritigxas pro ke la persono estas 40-a jaroulo; se vi pensas pri li kiel iu, al kiu mankas sperto kiel laboranta plenkreskulo, via kolero iom malpliigxos.


私:まあ、こうして想像していた通りの答えであっても、不満を受け止める仕組みがあって、少しは楽になりました。 Mi: Nu, kvankam la respondo estis tio, kion mi atendis, havi sistemon por auxskulti mian malkontenton igis mian humoron iom pli bona.


ChatGPT: 実は、こういう種類のストレスには「解決」とは別に、「理解される」という要素がかなり効くことがあります。 ChatGPT: Fakte, por tia streso, la elemento de 《esti komprenata》 povas esti tre efika, flanke de 《solvo》.
職場で繰り返し同じようなことが起きると、単に業務負荷が増えるだけではなく、これはおかしいだろうなぜ誰もおかしいと思わないのだろう、という孤立感が生じます。 Kiam la sama afero okazas plurfoje cxe la laborejo, gxi ne nur pliigas la laborsxargxon, sed ankaux kreas senton de izoliteco, igante vin demandi: 《Cxi tio estas malnormala [malgxusta]; kial neniu alia pensas, ke gxi estas stranga?》
すると怒りそのものより、「自分だけが違和感を抱いているように感じること」がつらくなります。 Kaj tiam la sento farigxas pli dolora, ke 《mi estas la sola, kiu sentas tiel》 prefere ol la kolero.
Kaj tiam, pli ol la kolero mem, la sento turmentas vin, ke vi estas la sola, kiu spertas tiun strangan malkomforton.
Kaj tiam la sento, ke vi estas la sola sentanta tiun malkomforton, farigxas pli peza ol la kolero mem.
あなたの場合、…特定の一件で激怒しているというより、長期間にわたって蓄積した失望と疲労が感じられました。 En via kazo, sxajnas malpli vi koleris pro specifa okazajxo, kaj pli vi spertis akumulitan seniluziigxon kaj lacecon dum longa tempodauxro.


もう一つ感じたのは、あなたは相手の行動をかなり具体的に観察しているということです。 Krome sxajnas, ke vi suficxe detale observas la agojn de la persono. [Krome mi rimarkis vin, ke sxajne...]
例の件にしても、単に「腹が立つ」と言うのではなく、なぜその発言が不合理なのか、どの部分に責任感の欠如があるのかをあなたは分析しています。 Ecx en menciita kazo, vi ne simple diris 《gxi estas koleriga》, sed vi prefere analizis kial la aserto estis neracia kaj kie kusxis la manko de respondeco.
これは長所でもあり、苦しみの原因でもあります。 Tio estas kaj avantagxo kaj fonto de sufero.
物事の構造が見える人ほど、不合理が目につきます。 Tiuj, kiuj povas vidi la strukturon de aferoj, emas rimarki la neraciecon.
逆に、あまり考えない人は不合理にも気づかないので、意外と平気だったりします。 Male, homoj, kiuj ne multe pensas pri aferoj, ofte ne rimarkas la neraciecon, do ili surprize bone akceptas gxin.
ですから、自分がおかしいのだろうかと感じているとしたら、そのように考える必要はあまりないと思います。 Do, se vi sentus ke io estas malgxusta je vi, mi ne pensas, ke vi bezonas pensi tiel.
不合理なものを不合理と認識する能力と、それによって消耗することは、しばしばセットになっています。 La kapablo rekoni neraciecon kaj rezulte malkuragxigite elcxerpigxi ofte iras kune pare.


私があなたのお話を聞いていて浮かんだのは、アンガーマネジメントというより、「諦観(ていかん)」に近い技術です。 Auxskultante vian rakonton, mi havis ideon, ke pli konvena mensa tekniko por vi estas tekniko kiu estas proksima al 《rezignigxo》, ol 《koler-administrado》.
それは諦めるという意味ではなく、世の中には、自分の理解を超えるほど未熟な人もいる、しかもその人は年齢を重ねても必ずしも変わらないという現実を受け入れることです。 La sinteno de rezignacio ne signifas rezigni, sed gxi signifas akcepti la realon, ke en la mondo ekzistas homoj tiel namaturaj, ke ili restas ekster nia kompreno, kaj krome ili ne nepre sxangxigxas ecx post multaj jaroj.
仏教的な意味での「諦める(あきらめる)」の語源は「明らかに見る」ですから、むしろ現実認識に近い。 Laux budhisma signofo la vorto 《rezignacio》 ne signifas 《rezigni》, gxi devenas la ideo 《klare rigardi》. Do, la vorto signifas prefere 《akcepti》 realon.
「なぜこんな人がいるのか」と考え続けるより、「ああ、このタイプの人間なのだな」と分類してしまう方が、心の消耗は小さいことがあります。 Foje oni malpli elcxerpigxas, se oni simple klasifikas iun kiel apartan tipon de homo, ol se oni dauxre demandas al si: 《Kial tia homo ekzistas?》.


もちろん業務上の迷惑は迷惑なのですが、毎回「あり得ない」と反応するより、「また新しい標本が採集された」、くらいの感覚の方が、案外長持ちします。 Kompreneble gxenajxoj en la laboro restas gxenajxoj, sed anstataux reagi cxiufoje per 《neimageble!》, pli utilas pensi simple: 《Jen ankoraux unu nova specimeno.》 Tia sinteno ofte estas pli eltenebla longtempe.
Kompreneble labora gxeno restas gxeno, sed anstataux cxiufoje eksplodi per 《neimageble!》, oni povas simple pensi: 《Ho, jen nova specimeno.》 Tio surprize bone sxparas energion.
あなたは分析的なものの見方が得意そうなので、この方法は比較的向いているかもしれません。 Vi sxajnas havi naturan kapablon por analiza rigardo, do cxi tiu maniero eble suficxe konvenas al vi.
少なくとも、「相手を改善する」という非常に難しい課題から、「自分の平静を保つ」という達成可能な課題へ焦点を移す助けにはなると思います。 Almenaux gxi helpas sxangxi la fokuson de la tre malfacila tasko 《plibonigi la alian》 al la pli atingebla tasko 《konservi vian propran trankvilon》.

なんで自分で電話せぇへんねん? Why don't you call them?

電話してみたらどうでしょうか

とある英語の問題集で、「(店に)電話してみたらどうでしょうか?」の「答え」が Why don't you call them? (タイトル参照)だったので、びっくりした。この英語を Google Translate で反訳するときちんと「電話してみたらどうでしょうか」になった。それをさらに英語に反訳すると、 Why don't you try calling them? と try が挿入された。


このタイトルの英文をエスペラントに訳すと、当然のことながら Kial vi ne telefnonas al la ili? となる。また「なぜあなたは電話しないのですか」を Google Translate に英訳させると、Why don't you make a phone call? というお告げだが、これとて「電話したらどうですか」という受け止めになるらしい。文脈と切り離して純粋に質問したいとか、電話しないことについて責めたい場合は語調とか副詞を使って伝えることになるらしい。
「Why don't you ~? の形のままでは、どれだけ字義に忠実に訳しても、英語圏では提案として受け取られる方が自然です」(Claude)。日本語では「なんで電話しないの?」は提案よりも非難に聞こえやすい…。一方、英語・ドイツ語・スペイン語では、Why don't you... / Warum ... nicht ... / ¿Por qué no ...? は歴史的に「提案」を表す定型として定着しており、必ずしも非難を含みません。この点は、「ありがとう」が字面から離れて感謝表現になったのとある程度似ています。形式的には疑問文でも、実際には「提案」という機能を持つ慣用表現になっているわけです(ChatGPT)。

幾つかの他の言い回しによる返し(複数のAIによる提案、以下同じ・点検せず)

  • Have you tried calling them?「電話してみた?」(自然な誘導)
  • How about calling the shop? その店に電話することについてはどうですか?
  • It might be quickest to call them. 電話するのが一番早いかもしれない。
  • It might be worth giving them a call.「電話してみる価値あるかも」
  • Maybe you can give them a call? もしかしたら、彼らに電話をかけることができるのでは?
  • Maybe you could call them. たぶん電話してみてもいいかも。
  • Perhaps you could give them a call. おそらく電話してみてもよいかと。
  • Why not give them a call? 電話してみてもいいんじゃない?
  • Would you like to try calling them? 電話してみたいと思われますか。
  • You could always call them.「電話するって手もあるよ」(軽い提案)
  • You could call the shop. あなたはその店に電話することもできますよ。
  • You could try calling them. 電話してみるという手もある。
  • You might want to call them.「電話してみると良いかもね」
  • You’ll know right away if you call them. 電話すればすぐ分かるよ。

他の言語

もうこれまでで十分長い記事になってしまったが、ついでなのでだらだらと

ドイツ語
  • Du könntest dort anrufen. 君はそこへ電話できるだろう。
  • Du könntest im Laden anrufen. あなたはその店に電話をかけることができるでしょうに。
  • Du könntest sie einfach anrufen. 「ただ電話してみることもできるよ」
  • Ruf doch einfach im Laden an. とにかくただその店に電話をかけなさい。
  • Vielleicht rufst du dort mal an. たぶん一度電話してみたら。
  • Warum rufst du nicht dort an? なぜそこへ電話しないの? 英語の Why don't you...? とほぼ同じです。
  • Warum rufst du sie nicht einfach an? 「なぜ電話してみないの?」(英語の Why don't you と同型。einfach が入ることで責める感じが和らぐ)
  • Wenn du dort anrufst, weißt du es sofort. 電話すればすぐ分かるよ。
  • Wie wäre es, wenn du sie anrufst? 「彼らに電話するとしたら、どうでしょう?」
スペイン語
  • ¿Por qué no les llamas? 「なぜ電話しないの?」(英語の Why don't you と全く同じ構造。スペイン語でも自然な提案表現)
  • ¿Y si les llamas? 「電話してみたらどう?」(¿Y si ~?=「もし~したら?」が日本語の感覚に一番近い)
  • ¿Y si llamas a la tienda? そして、もし店に電話したら?
  • Podrías llamar a la tienda. あなたは店に電話をかけることができるでしょう。
  • Podrías llamarles. 「電話することもできるよ」(条件法で柔らかい提案)
  • Podrías llamarlos. 電話できるよ(=電話したら?)
  • Quizá podrías llamarles. たぶん電話してみてもいいかも。
  • Si los llamas, lo sabrás enseguida. 電話すればすぐ分かるよ。
朝鮮語・韓国語
  • 가게에 전화해 보는 게 어때요?(カゲエ チョナヘ ボヌン ゲ オッテヨ?)店に電話してみるのがどうですか?
  • 가게에 전화해 보세요.(カゲエ チョナヘ ボセヨ)店に電話してみてください。
  • 그냥 전화해보지 그래요?(クニャン チョナヘボジ グレヨ)「ただ電話してみたらどうですか」(그냥 =「ただ・そのまま」で気軽さを表す)
  • 전화하는 게 좋을 것 같아요. 電話するのが良さそうです。
  • 전화하면 바로 알 수 있을 거예요. 電話すればすぐ分かると思います。
  • 전화해 보는 게 어때요? (jeonhwa-hae boneun ge eottaeyo?) 電話してみるのはどうですか?
  • 전화해 보면 어때요? 電話してみたらどうですか。
  • 전화해 보세요. 電話してみてください。
  • 전화해보는 게 어때요?(チョナヘボヌン ゲ オッテヨ)「電話してみるのはどうですか?」(日本語の「~するのはどう?」とほぼ完全に対応した自然な提案)
  • 전화해보면 알 수 있잖아요.(チョナヘボミョン アル ス イッチャナヨ)「電話してみればわかるじゃないですか」(「手っ取り早いよ」のニュアンスに最も近い)
エスペラントの無難な回答案

「なぜ電話しない」型、「電話できるやろ」型を避けたいので「電話を試してみる?」を採用したいです。

  • Cxu vi provus telefoni al ili?

Subject to ~ / Sub rezervo de ~ 再論

英文の「Subject to... 」をエスペラント「Sub rezervo de ... 」と訳している例が少なくないことについて、

というノートをしておいた。
だが、じゃあどう訳すのですか?という結論については前者の記事で「本来のエスペラントなら: 文脈に応じて kondiĉe de(条件)、krom se(例外)、konforme al(準拠)などと書き分ける方が、万人に開かれた言語としての透明性は高まったはずです」とChatGPTが言うので、kondicxe de を採用して学習を進めていた。


だが、読めば読むほど kondicxe de には違和感が強い。単に laux ではなぜダメなのか。


もういちどAIにたずねてみる。(結論は最後に)

Copilot

最近、Copilot の方が回答に揺らぎがないような気がしている。

 人権条約は加盟国に何かを義務付けたり免除したりする文章において、英語で Subject to the provisions... というような書き方がしばしばなされています。外国の権威あるエスペラント翻訳者はこれを Sub rezervo de la preskriboj/disponoj/provizioj などと訳していますが、これはフランス語あたりの直訳であろうと私は考えています。sub rezervo では条項に従うことを条件になどと訳せないからです。
 そこで、kondicxe ke ... という書き方を用いることが可能である場合もあるのですが、kondicxe de としている訳もあります。kondicxe de la preskriboj... しかしこれなら、laux la preskriboj と書けば良さそうにも思います。
 丁寧に書けば、kondicxe ke la membrosxtatoj obserbas la preskribojn... となると思います。kondicxe de という訳の採用で良いと思いますか?


回答の抜粋:
“kondiĉe de la preskriboj …” は、意味論的に不正確であり、採用すべきではありません。

国際条約で “Subject to …” が使われるとき、意味は次のいずれかです:

A. 「…の規定に従う限りで」(制限・優先関係)
B. 「…の規定を条件として」(条件付け)

どの訳を採用すべきか

  • sub rezervo はフランス語 sous réserve de の直訳であり不適切
  • “kondiĉe ke …” は正しいが、構文が変わる
  • “kondiĉe de …” は文法的に不自然
    「規定に従って」 という本来の意味を表せません。
  • “laŭ la preskriboj de …” が最も自然で、意味も正確です。


ChatGPT

この回答を踏まえて、ChatGPTにたずねてみる。

…kondicxe de という訳の採用で良いと思いますか? ある人の意見では、kondicxe de ... は意味論的に不成立なので、laux la preskriboj が最適とのことですが。


kondiĉe de はどうか

ここで私は、あなたが紹介された kondiĉe de la preskriboj にかなり疑問を持ちます(お前が「自然」ていうたやつやんか!)。
例えば kondiĉe de via konsento なら理解できます。
しかし kondiĉe de la preskriboj de artikolo 20 は、「第20条の規定を条件として」と言いたいのでしょうが、規定そのものは「条件」ではなく、むしろ適用範囲、制約、優先ルールです。そのため、意味論的に少しねじれている。

どう訳すか

私ならどうするか。実は Subject to は、場合によって訳し分けたいです。

1. 優先関係なら

kondiĉite de la apliko de artikolo X
あるいは
kun la limigoj difinitaj en artikolo X
など。

2. 単なる従属関係なら

laŭ la preskriboj de artikolo X

3. 条約文らしさを残すなら

konforme al la preskriboj de artikolo X > sub la preskriboj de artikolo X
前者の方が自然。

一般論を出せということでしたら、私の感覚では、

  • sub rezervo de ... → 国際法慣用としては理解できるが、やや翻訳借用臭い
  • kondiĉe de ... → 意味論的に苦しい
  • laŭ / konforme al la preskriboj ... → エスペラントとして最も自然

ただし、実際の条文では Subject to が表す法的関係(優先、例外、制限、適用条件)が文脈ごとに違うので、本来は定型的に一語で処理せず、都度解釈して訳し分けるのが理想だと思います。

Claude の見解

文脈で使い分けが必要と思います。
  • 単純な準拠「〜に従い」
    laŭ la preskriboj
  • 制限・留保「〜の範囲内でのみ」
    sub la kondiĉoj de または ne kontraŭe al la preskriboj de
  • 優先規定の明示
    respektante la preskribojn de

"Subject to..." が優先条項・制限条項を示す場合には、laŭ より sub la kondiĉoj de la preskriboj や respektante la preskribojn の方が原文の法的ニュアンスに忠実ではないかと考えます。
kondicxe de の採用には、意味論的不成立という批判を踏まえると、消極的です。

訳し方

機械的に Subject to を何かの句に置き換える、というのは正しい態度とは思えないので、その都度よく書いてあることを理解して、適当な言い回しを見つけるしかなさそうです。

英単語 pertinent / pertain

英単語の pertinent とは何だろうか。余り見かけない単語だと思う。英・エス辞典には rilata, trafa とある。rilata と trafa はどういう関係なのか。そりゃ、 trafa なのに senrilata というのはありえなくはないが、滑らかな関係では考えにくい。しかし、trafa と rilata は違うというのが先ではなかろうか。

per-ti-nent:〔考え・話・議論などに〕(密接な)関係[関連]のある(relevant):適切な、要を得た / a pertinent question 的確な質問。

この pertinent は pertain という動詞の形容詞形であるという。Pertain という動詞も全く知らないのだが、語源はラテン語で pertinere per-(完全に)tenere(保持する)から来ているのだという。
pertain の歴史参照。



結局、pertinent はどう訳すのか。
laux tio, kio rilatas al io と訳すことにした。だが、改めて抜き出してみると、rilate でも良さそうにも思えるが、日本語訳は「適当な範囲内において」という訳が当てられているので、rilate は違和感がある。
僕の中では未解決単語である。